Sau khi mắc sởi, không ít người cảm thấy cơ thể suy nhược kéo dài, sụt cân hoặc giảm thể lực nên bắt đầu lo ngại bệnh có thể ảnh hưởng đến khả năng sinh sản. Đặc biệt, khi tìm kiếm thông tin trên mạng và bắt gặp những cảnh báo về “vô sinh sau nhiễm virus”, khiến nhiều người càng trở nên hoang mang. Vậy bệnh sởi có gây vô sinh không? Cùng tìm hiểu câu trả lời cụ thể trong bài viết dưới đây.
Bệnh sởi có gây vô sinh không?
Hiện nay, chưa có bằng chứng y khoa rõ ràng cho thấy bệnh sởi là nguyên nhân trực tiếp gây vô sinh ở nam hay nữ giới.
Virus sởi (Measles morbillivirus) lây nhiễm chủ yếu qua đường hô hấp và có ái lực với tế bào biểu mô hô hấp, tế bào lympho và đại thực bào. Cơ quan sinh sản không phải đích tấn công của virus này, do tế bào sinh dục không có thụ thể tương thích (CD150/SLAM và CD46) để virus bám vào. Vì vậy, hiện chưa có bằng chứng về tổn thương trực tiếp lên mô tinh hoàn hay buồng trứng.
Tuy nhiên, trong giai đoạn mắc bệnh, đặc biệt khi sốt cao kéo dài hoặc cơ thể suy nhược nặng, sức khỏe sinh sản vẫn có thể bị ảnh hưởng tạm thời. Một số thay đổi thường liên quan đến tình trạng giảm thể trạng, rối loạn miễn dịch hoặc ảnh hưởng ngắn hạn đến chất lượng tinh trùng và nội tiết trong quá trình hồi phục sau nhiễm virus.
Nhiều người lo ngại bệnh sởi có thể gây vô sinh chủ yếu do nhầm lẫn với bệnh quai bị - bệnh truyền nhiễm có liên quan rõ ràng hơn đến biến chứng viêm tinh hoàn và nguy cơ ảnh hưởng khả năng sinh sản ở nam giới. Ngoài ra, các thông tin thiếu kiểm chứng trên mạng xã hội cũng khiến không ít người hiểu sai về ảnh hưởng thực sự của bệnh sởi đối với sức khỏe sinh sản.
Sởi không được ghi nhận là nguyên nhân trực tiếp gây vô sinh ở nam và nữ giới
Những ảnh hưởng tạm thời của sởi đến khả năng sinh sản
Mặc dù sởi không tác động trực tiếp lên cơ quan sinh sản, quá trình nhiễm virus vẫn có thể kéo theo một số thay đổi tạm thời đáng chú ý dưới đây:
1. Sốt cao ảnh hưởng tạm thời đến chất lượng tinh trùng
Sốt cao là triệu chứng thường gặp khi mắc sởi và có thể kéo dài trong nhiều ngày ở một số trường hợp. Trong khi đó, quá trình sản xuất tinh trùng ở nam giới khá nhạy cảm với nhiệt độ cơ thể. Về mặt sinh lý, quá trình sinh tinh (spermatogenesis) cần được duy trì ở nhiệt độ bìu khoảng 34 - 35°C, thấp hơn thân nhiệt khoảng 2 - 4°C. Đây là lý do tinh hoàn nằm bên ngoài khoang bụng, để đảm bảo môi trường nhiệt độ tối ưu cho việc tạo tinh trùng
Khi thân nhiệt tăng cao liên tục, quá trình sinh tinh có thể bị gián đoạn tạm thời. Hệ quả là số lượng, độ di động và hình thái tinh trùng đều có thể sụt giảm trong một khoảng thời gian nhất định sau giai đoạn sốt.
Đây là phản ứng có thể gặp sau nhiều bệnh nhiễm virus gây sốt cao, không riêng sởi. Vì quá trình sản sinh tinh trùng kéo dài khoảng 72–74 ngày, chất lượng tinh dịch thường cần 2–3 tháng để phục hồi hoàn toàn sau giai đoạn sốt - dù cơ thể đã hết triệu chứng trước đó.
2. Suy nhược sau mắc sởi ảnh hưởng đến thể trạng và sinh lý
Bệnh sởi có thể gây suy giảm miễn dịch tạm thời và làm gián đoạn hoạt động của trục dưới đồi – tuyến yên – tuyến sinh dục (trục HPG). Đây là hệ thống điều phối nội tiết sinh sản trung tâm của cơ thể. Khi trục này hoạt động kém ổn định, nồng độ hormone sinh dục có thể thay đổi nhẹ trong giai đoạn ngắn sau bệnh.
Hệ quả là sau giai đoạn cấp tính, nhiều người vẫn gặp tình trạng mệt mỏi kéo dài, chán ăn, sụt cân, giảm ham muốn hoặc giảm thể lực - đây là phản ứng thứ phát của cơ thể trước tình trạng suy kiệt toàn thân, không phải dấu hiệu tổn thương cơ quan sinh sản.
Cơ thể suy nhược sau sởi có thể ảnh hưởng tạm thời đến sức khỏe sinh lý
3. Rối loạn kinh nguyệt tạm thời ở nữ giới
Ở nữ giới, tình trạng sốt cao, mệt mỏi kéo dài hoặc thay đổi nội tiết sau mắc sởi đôi khi có thể ảnh hưởng đến chu kỳ kinh nguyệt. Phản ứng viêm toàn thân khi nhiễm virus có thể tác động tạm thời lên trục dưới đồi - tuyến yên - buồng trứng (trục HPG). Sự gián đoạn này làm thay đổi nhịp tiết hai hormone sinh sản quan trọng: FSH (hormone kích thích nang noãn) và LH (hormone hoàng thể hóa). Đây là cơ chế giải thích vì sao một số phụ nữ gặp rối loạn chu kỳ kinh nguyệt sau các đợt nhiễm virus có sốt cao.
Một số trường hợp có thể gặp tình trạng kinh nguyệt đến muộn, chu kỳ không đều hoặc lượng kinh thay đổi trong thời gian ngắn sau bệnh.
Những rối loạn này thường mang tính tạm thời và có xu hướng cải thiện khi cơ thể phục hồi tốt hơn về dinh dưỡng, miễn dịch và thể trạng. Tuy nhiên, nếu tình trạng kinh nguyệt bất thường kéo dài nhiều chu kỳ hoặc đi kèm các biểu hiện sức khỏe khác, người bệnh nên chủ động thăm khám để bác sĩ đánh giá tình trạng cụ thể và đưa ra hướng theo dõi thích hợp.
Làm gì để hạn chế ảnh hưởng của sởi đến sức khỏe sinh sản?
Mặc dù những ảnh hưởng của bệnh sởi đến sức khỏe sinh sản thường chỉ mang tính tạm thời, người bệnh vẫn cần chăm sóc và theo dõi cơ thể đúng cách trong giai đoạn hồi phục. Một số lưu ý dưới đây có thể giúp hỗ trợ quá trình hồi phục sức khỏe sinh lý và sinh sản tốt hơn sau khi mắc sởi:
1. Theo dõi quá trình hồi phục của cơ thể
Bạn cần tiếp tục theo dõi tình trạng sức khỏe ngay cả sau khi ban sởi đã lặn và các triệu chứng cấp tính dần cải thiện. Trong giai đoạn hồi phục, cơ thể vẫn có thể còn mệt mỏi, giảm thể lực hoặc suy giảm miễn dịch tạm thời do ảnh hưởng của quá trình nhiễm virus trước đó.
Một số biểu hiện như mệt mỏi kéo dài, chán ăn, sụt cân, giảm sức bền hoặc hồi phục chậm cho thấy cơ thể chưa ổn định hoàn toàn. Ngoài ra, nếu xuất hiện các thay đổi liên quan đến sức khỏe sinh lý, rối loạn kinh nguyệt hoặc suy nhược kéo dài sau mắc sởi, người bệnh nên chủ động tái khám để có hướng xử lý kịp thời.
Theo dõi thể trạng giúp phát hiện sớm các bất thường sau mắc sởi
2. Duy trì dinh dưỡng hỗ trợ cải thiện thể lực
Sau mắc sởi, cơ thể thường tiêu hao nhiều năng lượng do sốt cao kéo dài, chán ăn và phản ứng miễn dịch trong quá trình chống lại virus. Nếu không được bổ sung dinh dưỡng đầy đủ, bạn dễ rơi vào tình trạng suy nhược, sụt cân hoặc hồi phục chậm, từ đó ảnh hưởng đến sức khỏe tổng thể và hoạt động nội tiết của cơ thể.
Trong giai đoạn hồi phục, bạn nên duy trì chế độ ăn cân đối, dễ tiêu hóa và ưu tiên các nhóm dưỡng chất hỗ trợ tái tạo năng lượng, phục hồi miễn dịch và cải thiện thể trạng như:
- Bổ sung đủ nước và điện giải để bù lượng nước mất do sốt, hỗ trợ tuần hoàn và ổn định chuyển hóa của cơ thể.
- Tăng cường protein từ thịt nạc, cá, trứng, sữa, đậu và các loại hạt nhằm hỗ trợ phục hồi cơ, duy trì thể lực và tái tạo tế bào.
- Bổ sung vitamin A từ cà rốt, bí đỏ, gan động vật, rau xanh đậm màu giúp hỗ trợ phục hồi niêm mạc hô hấp và tăng cường miễn dịch.
- Tăng cường vitamin C từ cam, bưởi, ổi, kiwi hoặc rau xanh nhằm hỗ trợ chống oxy hóa và cải thiện khả năng phục hồi sau nhiễm virus.
- Bổ sung kẽm, sắt và các vi chất cần thiết giúp hỗ trợ hoạt động miễn dịch, giảm tình trạng mệt mỏi và cải thiện sức khỏe tổng thể.
- Ưu tiên thực phẩm mềm, dễ tiêu hóa nếu cơ thể còn mệt hoặc chán ăn sau bệnh.
- Hạn chế bỏ bữa, ăn uống thất thường hoặc kiêng khem quá mức vì có thể khiến cơ thể thiếu hụt dinh dưỡng và hồi phục chậm hơn.
3. Nghỉ ngơi hợp lý để cơ thể ổn định miễn dịch và nội tiết
Trong giai đoạn hồi phục sau sởi, cơ thể vẫn cần thêm thời gian để cân bằng lại hoạt động miễn dịch và nội tiết sau quá trình nhiễm virus. Nếu thường xuyên thức khuya, căng thẳng hoặc hoạt động quá sức, tình trạng mệt mỏi và suy nhược có thể kéo dài hơn, từ đó ảnh hưởng đến quá trình phục hồi thể trạng.
Bạn nên duy trì giấc ngủ khoảng 7 - 9 giờ mỗi ngày, ưu tiên ngủ sớm và hạn chế thức khuya để cơ thể có thời gian tái tạo năng lượng và ổn định hoạt động sinh lý. Ngoài ra, cần tránh quay lại ngay các hoạt động cường độ cao khi sức khỏe chưa ổn định trở lại.
Khi thể trạng cải thiện hơn, có thể vận động nhẹ nhàng như đi bộ, giãn cơ hoặc tập hít thở khoảng 15 - 30 phút mỗi ngày để hỗ trợ tuần hoàn và tăng dần sức bền cho cơ thể. Cường độ vận động nên được điều chỉnh phù hợp với khả năng hồi phục thực tế nhằm tránh tình trạng quá tải thể lực sau bệnh.
Tìm hiểu thêm:
- Bệnh Sởi Bao Lâu Thì Khỏi? Dấu Hiệu Cho Thấy Bệnh Đang Hồi Phục Tốt
- Bệnh Sởi Ở Phụ Nữ Mang Thai: Nguy Cơ Với Mẹ Và Thai Nhi
4. Chủ động thăm khám khi có dấu hiệu bất thường kéo dài
Phần lớn các ảnh hưởng sau mắc sởi thường cải thiện dần khi cơ thể hồi phục ổn định. Tuy nhiên, nếu các triệu chứng kéo dài hoặc xuất hiện những biểu hiện bất thường liên quan đến thể trạng và sức khỏe sinh sản, người bệnh nên chủ động thăm khám để được đánh giá và theo dõi phù hợp. Một số dấu hiệu cần lưu ý gồm:
- Mệt mỏi, suy nhược hoặc sụt cân kéo dài nhiều tuần sau khi khỏi bệnh.
- Sốt tái phát, chán ăn hoặc hồi phục thể lực chậm bất thường.
- Giảm ham muốn, giảm thể lực hoặc ảnh hưởng sinh hoạt sinh lý kéo dài.
- Rối loạn kinh nguyệt kéo dài nhiều chu kỳ ở nữ giới.
- Có kế hoạch mang thai nhưng lo ngại ảnh hưởng sức khỏe sau mắc sởi.
Nam giới có kế hoạch sinh con nên cân nhắc kiểm tra tinh dịch đồ (phân tích tinh dịch) sau ít nhất 3 tháng kể từ khi hết sốt - tương đương một chu kỳ sinh tinh hoàn chỉnh - để có kết quả phản ánh đúng chất lượng tinh trùng hiện tại.
Người có bệnh nền (đái tháo đường, bệnh phổi mạn tính, tim mạch,...), suy giảm miễn dịch hoặc thể trạng yếu cần được theo dõi sát hơn trong giai đoạn hồi phục.
Thăm khám sớm khi có dấu hiệu bất thường giúp bảo vệ sức khỏe sinh sản
Kết luận
Việc hiểu rõ bệnh sởi có gây vô sinh không giúp người bệnh tránh những lo lắng không cần thiết, đồng thời chủ động theo dõi và chăm sóc sức khỏe sinh sản đúng cách sau mắc bệnh. Trong đa số trường hợp, sởi không gây ảnh hưởng lâu dài đến khả năng sinh sản nếu cơ thể được điều trị và chăm sóc đúng cách. Tuy nhiên, nếu xuất hiện các biểu hiện bất thường kéo dài liên quan đến thể trạng hoặc nội tiết, bạn nên đến gặp bác sĩ sớm để được kiểm tra kịp thời.
Tại Trung tâm Hỗ trợ sinh sản - Bệnh viện Đại học Phenikaa, bạn được thăm khám và đánh giá toàn diện sức khỏe sinh sản sau mắc sởi hoặc các bệnh lý nhiễm virus. Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể tư vấn kiểm tra chất lượng tinh trùng ở nam giới, đánh giá nội tiết và sức khỏe sinh sản nữ, theo dõi các rối loạn kéo dài sau bệnh cũng như xây dựng hướng cải thiện sức khỏe phù hợp trước khi mang thai. Trung tâm đồng thời hỗ trợ tư vấn tiền hôn nhân, tiền mang thai và các vấn đề liên quan đến khả năng sinh sản ở cả nam và nữ giới. Để được tư vấn và đặt lịch khám, vui lòng liên hệ hotline 1900 2262.
