Nhiều người chỉ phát hiện ung thư trực tràng khi bệnh đã ở giai đoạn muộn do bỏ qua những biểu hiện ban đầu. Dưới đây là những dấu hiệu quan trọng giúp bạn sớm nhận biết nguy cơ và kịp thời đi khám.
Ung thư trực tràng là gì?
Ung thư trực tràng là tình trạng các tế bào ác tính hình thành và phát triển bất thường tại trực tràng - đoạn cuối của ruột già, nằm ngay trước hậu môn. Khi các tế bào này tăng sinh mất kiểm soát, chúng có thể tạo thành khối u và xâm lấn mô xung quanh và các cơ quan khác nếu không được xử trí kịp thời.
Trực tràng có chức năng tích trữ và điều phối việc thải phân. Khi có khối u, lòng ruột bị thu hẹp và niêm mạc bị kích thích liên tục - dẫn đến các triệu chứng rối loạn đại tiện ảnh hưởng trực tiếp đến sinh hoạt hằng ngày.
>>Xem thêm: Nguyên Nhân Ung Thư Trực Tràng: Những Yếu Tố Nguy Cơ Cần Biết
Hình ảnh mô phỏng ung thư trực tràng – một trong những ung thư đường tiêu hóa phổ biến hiện nay
Dấu hiệu ung thư trực tràng sớm
Trên thực tế, dấu hiệu của ung thư trực tràng giai đoạn sớm thường dễ bị nhầm với rối loạn tiêu hóa thông thường. Nếu bạn thấy mình có những thay đổi sau đây kéo dài trên 2 tuần, đừng chủ quan, hãy đi kiểm tra ngay:
1. Thay đổi thói quen đại tiện
Nếu trước đây bạn đại tiện rất đều đặn, nhưng dạo gần đây lại lúc táo bón, lúc tiêu chảy xen kẽ mà không rõ lý do thì đó có thể là dấu hiệu hệ tiêu hóa đang bị cản trở bởi khối u.
2. Phân có hình dạng bất thường
Trực tràng bình thường có lòng ống đủ rộng để phân giữ hình trụ tròn. Khi khối u thu hẹp lòng ruột, phân bị ép chặt khi đi qua - trở nên dẹt, thanh mảnh hoặc méo mó bất thường.
3. Chảy máu khi đi đại tiện
Đây là dấu hiệu dễ gây nhầm lẫn nhất nhưng cũng là dấu hiệu cảnh báo rõ ràng nhất cần được thăm khám ngay. Đa số mọi người có thói quen thấy máu là nghĩ ngay đến bệnh trĩ rồi tự mua thuốc bôi, thuốc uống tại nhà. Điều này có thể khiến người bệnh bỏ lỡ thời điểm điều trị sớm.
4. Cảm giác đại tiện không hết - mót rặn
Đây là dấu hiệu rất đặc trưng của vùng trực tràng. Khối u nằm ở đây khiến thần kinh bị đánh lừa, lúc nào cũng báo tín hiệu "đang có phân", làm bạn thấy buồn đại tiện liên tục. Nhưng khi vào nhà vệ sinh, bạn rặn rất nhiều mà chỉ ra được một ít nhầy hoặc thậm chí không ra gì, vừa đại tiện xong lại muốn đi tiếp.
5. Cơ thể mệt mỏi, sụt cân bất thường
Khối u có thể gây chảy máu rỉ rả bên trong mà bạn không nhìn thấy bằng mắt thường, dẫn đến thiếu máu. Nếu bạn thấy da dẻ xanh xao, hay chóng mặt, mệt mỏi và sụt cân không chủ ý trong thời gian ngắn dù vẫn ăn uống bình thường - đây là dấu hiệu cần đi khám ngay.
Đau bụng kèm mệt mỏi, suy nhược là dấu hiệu ung thư trực tràng
Phân biệt dấu hiệu ung thư trực tràng với bệnh lý thường gặp
Nhiều dấu hiệu ung thư trực tràng ở giai đoạn sớm khá giống với các bệnh tiêu hóa lành tính như trĩ, rối loạn tiêu hóa hay viêm đại tràng. Chính sự tương đồng này khiến người bệnh chủ quan, tự điều trị tại nhà và bỏ lỡ thời điểm phát hiện bệnh sớm. Việc nhận biết rõ điểm khác biệt giữa các bệnh lý sẽ giúp người bệnh chủ động đi kiểm tra kịp thời.
1. Ung thư trực tràng khác bệnh trĩ như thế nào?
Bệnh trĩ và ung thư trực tràng đều có thể gây chảy máu khi đi đại tiện, tuy nhiên bản chất và đặc điểm triệu chứng có nhiều điểm khác nhau:
Về vị trí chảy máu:
- Bệnh trĩ: Máu thường xuất phát từ búi trĩ ở ống hậu môn, máu đỏ tươi, dính trên giấy vệ sinh hoặc nhỏ giọt sau khi đại tiện.
- Ung thư trực tràng: Máu thường trộn lẫn trong phân, màu đỏ sẫm hoặc kèm dịch nhầy, đôi khi khó nhận biết bằng mắt thường.
Về cảm giác đau:
- Bệnh trĩ: Đau rát hậu môn rõ rệt, nhất là khi trĩ viêm, tắc mạch hoặc sa búi trĩ.
- Ung thư trực tràng: Đau thường âm ỉ, cảm giác tức nặng vùng hậu môn – trực tràng, có thể kèm cảm giác mót rặn nhưng đại tiện không hết phân.
Về thời gian và mức độ triệu chứng:
- Bệnh trĩ: Triệu chứng thường xuất hiện từng đợt, có thể giảm khi điều chỉnh chế độ ăn uống, sinh hoạt.
- Ung thư trực tràng: Dấu hiệu ngày càng tăng dần, kéo dài liên tục và không cải thiện dù đã điều trị trĩ thông thường.
2. Phân biệt với rối loạn tiêu hóa và viêm đại tràng
Rối loạn tiêu hóa và viêm đại tràng là những bệnh lý phổ biến, dễ nhầm lẫn với dấu hiệu ung thư trực tràng do có các biểu hiện tương tự như đau bụng, tiêu chảy hoặc táo bón.
Về tính chất triệu chứng:
- Rối loạn tiêu hóa, viêm đại tràng: Triệu chứng thường xuất hiện thoáng qua, liên quan đến ăn uống, stress; có thể thuyên giảm nhanh sau điều chỉnh chế độ sinh hoạt hoặc dùng thuốc.
- Ung thư trực tràng: Biểu hiện dai dẳng, kéo dài nhiều tuần, thậm chí nhiều tháng và có xu hướng nặng dần theo thời gian.
Về sự thay đổi thói quen đi đại tiện:
- Bệnh lý tiêu hóa thông thường: Tình trạng tiêu chảy hoặc táo bón thường không cố định, có giai đoạn ổn định.
- Ung thư trực tràng: Thói quen đại tiện thay đổi rõ rệt, xen kẽ táo bón - tiêu chảy bất thường, phân nhỏ, dẹt hoặc có cảm giác đại tiện không hết phân.
Về triệu chứng toàn thân:
- Rối loạn tiêu hóa, viêm đại tràng: Ít ảnh hưởng đến thể trạng chung.
- Ung thư trực tràng: Có thể kèm theo sụt cân không rõ nguyên nhân, thiếu máu, mệt mỏi kéo dài.
Phân tầng nguy cơ: Những nhóm đối tượng ưu tiên tầm soát ung thư trực tràng
Ung thư trực tràng có thể xuất hiện ở nhiều đối tượng khác nhau, tuy nhiên một số nhóm người có nguy cơ cao hơn và cần đặc biệt cảnh giác với những thay đổi bất thường của hệ tiêu hóa. Cụ thể gồm:
1. Người trên 45 tuổi
Theo khuyến cáo ACS 2021, độ tuổi mắc bệnh đang có xu hướng trẻ hóa. Do đó, 45 tuổi được coi là "cột mốc vàng" để bắt đầu đi nội soi tầm soát lần đầu tiên dù không có triệu chứng gì.
2. Những người mang "yếu tố gia đình"
Có người thân mắc bệnh: Nếu trong nhà có bố mẹ, anh chị em ruột từng bị ung thư đại trực tràng hoặc có quá nhiều polyp, bạn có nguy cơ mắc bệnh cao hơn người bình thường.
Di truyền: Người mang đột biến gen liên quan hội chứng Lynch được khuyến cáo bắt đầu nội soi tầm soát từ 20–25 tuổi, tần suất 1–2 năm/lần (theo NCCN Guidelines 2024).
3. Người từng mắc các bệnh lý tại đại trực tràng
Polyp đại trực tràng và viêm ruột mạn tính (viêm loét đại tràng, Crohn) gây tổn thương niêm mạc ruột kéo dài - tạo điều kiện cho tế bào bất thường phát triển thành ung thư. Tình trạng này tạo điều kiện cho tế bào bất thường phát triển và tiến triển thành ung thư nếu không được theo dõi sát sao.
4. Thói quen sinh hoạt không phù hợp
Chế độ ăn giàu thịt đỏ, chất béo động vật, nhưng thiếu rau xanh, trái cây và ngũ cốc nguyên hạt, kết hợp với lối sống ít vận động, sử dụng chất kích thích có thể làm tăng nguy cơ hình thành ung thư trực tràng theo thời gian.
Gia đình có người từng mắc ung thư đại trực tràng làm tăng nguy cơ mắc bệnh
Các phương pháp tầm soát ung thư trực tràng hiện nay
Ngay cả khi chưa xuất hiện dấu hiệu ung thư trực tràng rõ rệt, người thuộc nhóm nguy cơ cao vẫn được khuyến cáo thực hiện tầm soát định kỳ. Hiện nay, có nhiều phương pháp khác nhau giúp bác sĩ kiểm tra, sàng lọc và phát hiện sớm ung thư trực tràng.
1. Nội soi đại trực tràng
Nội soi đại trực tràng là phương pháp tầm soát vàng - cho phép bác sĩ quan sát trực tiếp niêm mạc ruột, lấy mẫu sinh thiết và cắt bỏ polyp tiền ung thư ngay trong cùng một thủ thuật. Đây là lợi thế mà không phương pháp nào khác có được.
Tuy nhiên, do là thủ thuật xâm lấn, người bệnh cần chuẩn bị ruột kỹ trước khi thực hiện và có thể cảm thấy khó chịu. Một số biến chứng hiếm gặp như chảy máu hoặc tổn thương thành ruột cũng có thể xảy ra.
2. Xét nghiệm tìm máu vi thể trong phân (guaiac Fecal Occult Blood Test – gFOBT)
gFOBT là kỹ thuật xét nghiệm được sử dụng từ lâu nhằm phát hiện lượng máu rất nhỏ lẫn trong phân mà mắt thường khó nhận biết. Phương pháp này hoạt động dựa trên phản ứng hóa học giữa mẫu phân và giấy thử chuyên dụng; nếu có dấu hiệu máu, giấy thử sẽ xuất hiện sự thay đổi màu sắc, thường chuyển sang xanh. Điều này có thể gợi ý tình trạng xuất huyết tại đường tiêu hóa.
gFOBT có thể cho kết quả sai lệch nếu người bệnh ăn thịt đỏ, rau xanh đậm (như bông cải xanh), trái cây giàu vitamin C hoặc dùng thuốc bổ sung sắt trước khi lấy mẫu. Do đó, bác sĩ thường yêu cầu điều chỉnh chế độ ăn trong 3–5 ngày trước xét nghiệm để đảm bảo kết quả chính xác.
3. Sinh thiết lỏng (xét nghiệm ctDNA)
Sinh thiết lỏng là phương pháp phân tích ctDNA - vật chất di truyền của tế bào ung thư lưu hành trong máu - nhằm nhận diện dấu hiệu ung thư chỉ thông qua một mẫu máu đơn giản. Đây là kỹ thuật không xâm lấn, an toàn và ít gây khó chịu cho người được xét nghiệm.
Ưu điểm nổi bật của sinh thiết lỏng là khả năng phát hiện ung thư từ sớm, ngay cả khi khối u còn rất nhỏ và chưa gây triệu chứng. Bên cạnh vai trò tầm soát, xét nghiệm ctDNA còn hỗ trợ theo dõi hiệu quả điều trị, đồng thời giúp nhận biết nguy cơ tái phát hoặc di căn sớm.
Mặc dù rất hiện đại, nhưng hiện nay ctDNA chưa thể thay thế hoàn toàn nội soi. Lý do là ctDNA chỉ cho biết "có ung thư hay không", còn nội soi mới cho biết chính xác "khối u nằm ở đâu" để bác sĩ xác định vị trí để xử lý hoặc cắt bỏ.
Nội soi cho phép quan sát trực tiếp niêm mạc trực tràng để phát hiện bất thường
Kết Luận
Không ít trường hợp ung thư được phát hiện muộn do bỏ qua những dấu hiệu ung thư trực tràng trong giai đoạn đầu. Chính vì vậy, chủ động tầm soát định kỳ là bước quan trọng nhất để bảo vệ sức khỏe của bạn và gia đình. Trung tâm Tiêu hóa – Bệnh viện Đại học Phenikaa mang đến dịch vụ khám và điều trị toàn diện với sự đồng hành của đội ngũ bác sĩ chuyên khoa Tiêu hóa với nhiều năm kinh nghiệm lâm sàng. Trang thiết bị hiện đại hỗ trợ chẩn đoán chính xác và can thiệp ít xâm lấn, giúp rút ngắn thời gian hồi phục cho người bệnh. Nếu bạn hoặc người thân có biểu hiện nghi ngờ, hãy chủ động liên hệ hotline 1900 886648 để được tư vấn và hỗ trợ kịp thời.
