Tổn thương miệng, họng trong bệnh tay chân miệng là tình trạng khiến nhiều phụ huynh lo lắng bởi trẻ thường đau rát, bỏ ăn và quấy khóc kéo dài. Các vết loét ở lưỡi, niêm mạc má và họng không chỉ gây đau rát khi ăn uống mà còn tiềm ẩn nguy cơ bội nhiễm và mất nước. Nếu không được chăm sóc đúng cách, tình trạng này có thể kéo dài và ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe của trẻ. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ dấu hiệu, nguyên nhân, mức độ nguy hiểm và hướng dẫn chăm sóc đúng cách để bảo vệ sức khỏe cho trẻ.
Vì sao tay chân miệng gây tổn thương niêm mạc miệng, họng?
Khi mắc bệnh tay chân miệng, trẻ không chỉ xuất hiện tổn thương ban dạng phỏng nước ở ngoài da, vùng lòng bàn tay, lòng bàn chân mà còn các vết loét trong khoang miệng, đặc biệt là ở lưỡi, họng. Nguyên nhân là do các virus gây bệnh như Coxsackievirus đặc biệt là A16 và Enterovirus đặc biệt là EV71 có xu hướng tấn công mạnh vào da và niêm mạc – những vị trí dễ bị tổn thương khi virus xâm nhập.
Lưỡi có cấu trúc mô mềm, nhiều mạch máu và đầu mút thần kinh. Trong quá trình nhai, nuốt, lưỡi liên tục tiếp xúc với nước bọt và thức ăn – đây là điều kiện thuận lợi để virus tấn công và gây tổn thương. Họng là nơi tiếp xúc trực tiếp với thức ăn trong quá trình nuốt, là nơi nhiều hệ thống hạch lympho dễ bị phản ứng sưng viêm khi gặp các tác nhân virus, vi khuẩn.
Bên cạnh đó, trẻ nhỏ thường có thói quen mút tay, ngậm đồ chơi hoặc đưa các vật dụng xung quanh vào miệng. Điều này làm tăng nguy cơ virus tiếp xúc trực tiếp với khoang miệng. Chính vì thế, loét niêm mạc miệng họng là tổn thương thường gặp trong bệnh tay chân miệng – không chỉ kèm theo ban ngoài da. Thậm chí, một số trẻ mắc tay chân miệng không có phỏng nước ở tay, chân mà chỉ có vết loét trong miệng, họng. Đây là dạng bệnh dễ bị bỏ sót nhất.
Nốt bọng nước quanh miệng, lưỡi, lòng bàn tay, bàn chân
Dấu hiệu tay chân miệng xuất hiện ở miệng, họng
Khi trẻ mắc bệnh tay chân miệng, miệng, họng là một trong những vị trí dễ bị tổn thương, gây nhiều khó chịu cho trẻ. Các biểu hiện thường gặp nhất bao gồm sự xuất hiện của bóng nước, vết loét và cảm giác đau rát rõ rệt khi ăn uống.
1. Phỏng nước và vết loét trên lưỡi
Dấu hiệu đặc trưng của tay chân miệng ở miệng, họng là các phỏng nước nhỏ, hình bầu dục, kích thước dao động vài milimet. Bên trong phỏng nước thường chứa dịch trong, rất dễ vỡ khi trẻ nhai, nuốt hoặc khi lưỡi cọ xát với thức ăn.
Khi phỏng nước vỡ, vùng niêm mạc miệng, họng sẽ để lại các vết loét nông, xung quanh có quầng đỏ, bề mặt phủ lớp trắng hoặc vàng nhạt. Những tổn thương này khiến trẻ đau nhiều hơn, đặc biệt trong lúc ăn uống hay nói chuyện. Nếu không được vệ sinh và chăm sóc đúng cách, vết loét có thể bội nhiễm, sưng nề, rỉ dịch hoặc có mùi khó chịu, làm kéo dài thời gian hồi phục và lan sang các vùng khác trong khoang miệng.
Các vị trí phỏng nước và vết loét hay gặp ở miệng, họng là niêm mạc má, nướu (lợi), lưỡi, vòm miệng, và đặc biệt là vùng họng, amidan.
2. Đau rát, khó chịu khi ăn uống
Tổn thương tại miệng họng trong bệnh Tay chân miệng khiến mỗi lần nhai, nuốt đều gây đau rát cho trẻ. Cảm giác này tăng lên rõ rệt khi trẻ ăn thức ăn nóng, chua, cay hoặc cứng. Vì sợ đau, trẻ thường ăn ít, bỏ bú hoặc từ chối ăn uống hoàn toàn.
Việc ăn uống kém kéo dài có thể khiến trẻ mệt mỏi, thiếu nước, suy giảm sức đề kháng và chậm hồi phục. Do đó, việc phát hiện sớm và chăm sóc đúng cách khi trẻ bị tay chân miệng có nhiều tổn thương loét ở miệng, họng là rất quan trọng để đảm bảo dinh dưỡng và sức khỏe tổng thể.
Trẻ ăn uống kém do đau rát, lở loét trong miệng
3. Các triệu chứng đi kèm
Ngoài tổn thương tại miệng họng, trẻ có thể xuất hiện thêm nhiều biểu hiện khác như:
- Sốt nhẹ hoặc sốt cao, có thể trên 39°C
- Mệt mỏi
- Chảy nhiều nước bọt, ăn uống kém
- Đi ngoài phân lỏng vài lần trong ngày
- Ban dạng phỏng nước xuất hiện ở tay, chân, mông và những vị trí rất đặc hiệu như lòng bàn tay, lòng bàn chân
Với các trường hợp nhẹ, bệnh thường thuyên giảm sau khoảng 7–10 ngày nếu được chăm sóc đúng cách. Tuy nhiên, nếu trẻ xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào sau đây, gia đình cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay:
- Giật mình, sốt cao liên tục trên 39°C hoặc sốt kéo dài hơn 2 ngày.
- Nôn nhiều, run tay chân, co giật.
- Tim đập nhanh, khó thở, da nổi vân tím.
Bác sĩ chuyên khoa thăm khám và tư vấn cho trẻ
Nếu bé có bất kỳ dấu hiệu nào nghi ngờ mắc tay chân miệng, bạn hãy gọi ngay hotline 1900 886648 để được bác sĩ Khoa Nhi, Bệnh viện Đại học Phenikaa tư vấn
Những biến chứng có thể gặp khi trẻ bị loét miệng họng trong tay chân miệng
Mặc dù phần lớn trẻ mắc tay chân miệng có thể hồi phục tại nhà, nhưng nếu các vết loét ở miệng, họng không được chăm sóc đúng cách, trẻ có nguy cơ đối mặt với những biến chứng nghiêm trọng sau đây.
1. Nhiễm trùng bội nhiễm tại vết loét trong miệng, họng
Các phỏng nước và vết loét ở miệng, họng sau khi vỡ tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn xâm nhập. Tình trạng nhiễm trùng thứ phát có thể khiến vết loét sưng đau nhiều hơn, lâu lành và dễ lan sang các vùng niêm mạc xung quanh khoang miệng.
2. Viêm miệng lan rộng
Nếu không được vệ sinh và chăm sóc đúng cách, các tổn thương có thể lan sang lợi, mặt trong má, họng và cổ họng, gây viêm miệng diện rộng. Khi đó, trẻ thường đau nhiều, khó nuốt, khó nói và sinh hoạt hằng ngày bị ảnh hưởng nghiêm trọng.
3. Mất nước và rối loạn điện giải
Đau rát lưỡi khiến trẻ sợ ăn uống, bỏ bú hoặc uống rất ít nước. Hệ quả là cơ thể dễ rơi vào tình trạng mất nước, mất cân bằng điện giải. Các dấu hiệu cảnh báo bao gồm môi khô, mắt trũng, tiểu ít, mệt mỏi, ngủ li bì. Nếu không bù nước kịp thời, trẻ có thể bị suy kiệt, thậm chí sốc tuần hoàn (tim không bơm đủ máu nuôi các cơ quan quan trọng).
4. Biến chứng thần kinh trung ương
Ở một số trường hợp, đặc biệt là trẻ có hệ miễn dịch yếu hoặc bệnh diễn tiến nhanh, tay chân miệng có thể gây viêm màng não hoặc viêm não. Trẻ có thể xuất hiện các dấu hiệu thần kinh như:
- Sốt cao, giật mình nhiều, khó dỗ
- Đi lại loạng choạng, ngồi mất vững
- Nôn nhiều, cứng cổ, lơ mơ
- Co giật, rối loạn ý thức hoặc hôn mê
Đây là những biến chứng nguy hiểm, có nguy cơ để lại di chứng lâu dài thậm chí tử vong nếu không được điều trị kịp thời.
5. Viêm cơ tim
Viêm cơ tim là một trong những biến chứng nặng, có thể đe dọa tính mạng. Khi cơ tim bị tổn thương, trẻ có thể xuất hiện nhịp tim nhanh bất thường, huyết áp không ổn định, nguy cơ suy tim cấp, sốc tim và suy đa cơ quan nếu không được can thiệp kịp thời.
6. Phù phổi cấp
Virus tay chân miệng có thể ảnh hưởng đến hệ tuần hoàn, gây ứ dịch tại phổi. Phù phổi làm trẻ thở nhanh, khó thở, thiếu oxy và có thể dẫn đến ngừng hô hấp trong thời gian ngắn nếu không được cấp cứu kịp thời.
7. Phản ứng viêm toàn thân
Enterovirus – tác nhân gây tay chân miệng – không chỉ gây tổn thương tại chỗ mà còn có thể kích hoạt phản ứng viêm lan tỏa trong cơ thể. Trẻ có thể sốt cao kéo dài, suy nhược, kích thích thần kinh và rối loạn chức năng miễn dịch, làm tăng nguy cơ biến chứng nặng.
Trẻ có biểu hiện bất thường nên nhập viện để được theo dõi
Hướng dẫn chăm sóc trẻ bị tay chân miệng có tổn thương miệng, họng tại nhà
Hiểu được những nguy cơ trên, việc chăm sóc đúng ngay tại nhà là bước đầu tiên và quan trọng nhất để bảo vệ trẻ. Dưới đây là các biện pháp bạn có thể thực hiện ngay khi phát hiện trẻ có vết loét miệng, họng.
1. Giảm đau, làm dịu vùng lưỡi bị loét
Bạn có thể cho trẻ sử dụng thuốc giảm đau phù hợp theo chỉ định của bác sĩ. Bên cạnh đó, một số dung dịch sát khuẩn nhẹ hoặc gel hỗ trợ giảm viêm tại chỗ có thể được cân nhắc để giúp trẻ dễ chịu hơn. Trong sinh hoạt hằng ngày, nên ưu tiên các món ăn và đồ uống mát, như súp để nguội, nước trái cây mát nhằm giảm cảm giác bỏng rát ở khoang miệng.
2. Giữ vệ sinh răng miệng nhẹ nhàng, đúng cách
Vệ sinh miệng sạch sẽ giúp hạn chế vi khuẩn phát triển tại các vết loét ở khoang miệng, từ đó giảm nguy cơ nhiễm trùng. Bạn nên cho trẻ súc miệng bằng nước muối sinh lý hoặc dung dịch chuyên dụng theo hướng dẫn y tế, thực hiện đều đặn 2–3 lần mỗi ngày, đặc biệt sau bữa ăn. Trong thời gian này, cần tránh sử dụng bàn chải cứng hoặc kem đánh răng có tính tẩy mạnh để không làm tổn thương thêm niêm mạc miệng.
3. Hạn chế trẻ đưa tay vào miệng
Thói quen sờ tay vào miệng hoặc chạm vào vết loét có thể khiến vết loét nặng hơn và làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn. Do đó, bạn nên thường xuyên cắt gọn móng tay cho trẻ, nhắc trẻ không chạm tay vào miệng và có thể sử dụng găng tay mềm trong trường hợp cần thiết.
4. Đảm bảo chế độ dinh dưỡng phù hợp
Chế độ ăn uống hợp lý giúp trẻ duy trì thể trạng và hỗ trợ quá trình phục hồi. Bạn nên cho trẻ ăn các món mềm, dễ nuốt như cháo, súp, sữa; tránh các thực phẩm cay, chua hoặc quá nóng vì có thể làm tăng đau rát và kích thích vết loét lan rộng. Đồng thời, cần đảm bảo trẻ được uống đủ nước và bổ sung thêm các loại nước ép không chua, giàu vitamin để nâng cao sức đề kháng.
Bổ sung dinh dưỡng đúng cách giúp bé nhanh hồi phục sức khỏe
Cách phòng ngừa bệnh tay chân miệng lây lan
Bên cạnh chăm sóc đúng cách khi trẻ đã mắc bệnh, việc phòng ngừa lây lan là bước quan trọng không kém – đặc biệt trong môi trường tập thể như nhà trẻ, trường học. Cụ thể:
- Rửa tay bằng xà phòng ít nhất 20 giây, đặc biệt sau khi thay tã và trước khi chế biến thức ăn.
- Lau sạch và khử khuẩn đồ chơi, mặt bàn, tay nắm cửa bằng dung dịch khử khuẩn có chứa clo.
- Cách ly trẻ bệnh tại nhà ít nhất 10 ngày, không cho đến nhà trẻ hoặc trường học.
- Thông báo cho nhà trường khi trẻ mắc bệnh để nhà trường có biện pháp phòng ngừa cho các trẻ khác.
Tại Việt Nam, bệnh tay chân miệng thường bùng phát mạnh vào tháng 3–5 và tháng 9–11 – đây là thời điểm cần tăng cường cảnh giác.
Kết luận
Tổn thương miệng họng trong bệnh tay chân miệng ở trẻ em thường gồm các phỏng nước, vết loét gây đau rát khi ăn uống, kèm theo sốt, đau họng, tiêu chảy hoặc ban dạng phỏng nước ở tay, chân, mông. Để hỗ trợ trẻ hồi phục tốt hơn, bạn cần phối hợp sử dụng thuốc theo hướng dẫn y tế, chú trọng vệ sinh răng miệng và xây dựng chế độ dinh dưỡng phù hợp cho trẻ.
Khi trẻ có những biểu hiện nghi ngờ nêu trên, bạn hãy đưa con đến với Khoa Nhi Bệnh viện Đại học Phenikaa để được thăm khám, đánh giá mức độ bệnh và điều trị phù hợp. Khoa Nhi quy tụ đội ngũ bác sĩ chuyên khoa có nhiều năm kinh nghiệm lâm sàng nhi khoa, cùng phác đồ điều trị chuẩn hóa, giúp chẩn đoán chính xác và hỗ trợ gia đình từ chẩn đoán đến điều trị và phục hồi. Liên hệ ngay hotline 1900 886648 để được tư vấn và hỗ trợ kịp thời.
