Bệnh sởi có tái phát không là câu hỏi nhiều người đặt ra, đặc biệt khi từng mắc bệnh hoặc chứng kiến các đợt dịch bùng phát trong cộng đồng. Thực tế, sau khi mắc sởi, cơ thể thường hình thành miễn dịch bền vững và rất hiếm khi tái nhiễm. Tuy nhiên, một số trường hợp như suy giảm miễn dịch hoặc chưa có miễn dịch đầy đủ vẫn có nguy cơ mắc bệnh. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về miễn dịch sau sởi và khả năng tái nhiễm.
Bệnh sởi có tái phát không?
Trong đa số trường hợp, bệnh sởi không tái phát. Sau khi khỏi bệnh, người có hệ miễn dịch khỏe mạnh thường được bảo vệ suốt đời. Về mặt y khoa, sởi không “tái phát” theo kiểu virus ẩn trong cơ thể rồi bùng lại như thủy đậu và zona. Virus sởi thường được đào thải hoàn toàn khi khỏi bệnh. Nếu mắc lại, đó là tái nhiễm, tức nhiễm virus mới từ nguồn lây bên ngoài. Tình huống này rất hiếm gặp.
Miễn dịch sau mắc sởi hình thành thông qua phản ứng của hệ miễn dịch trong lần nhiễm đầu tiên. Khi virus sởi xâm nhập vào cơ thể, hệ miễn dịch sẽ nhận diện tác nhân gây bệnh và kích hoạt quá trình sản sinh kháng thể đặc hiệu nhằm trung hòa virus. Đồng thời, cơ thể cũng tạo ra các tế bào miễn dịch ghi nhớ có khả năng “lưu lại thông tin” về virus sởi sau khi bệnh đã khỏi.
Nhờ các tế bào ghi nhớ này, nếu cơ thể tiếp tục phơi nhiễm với virus sởi trong tương lai, hệ miễn dịch có thể nhanh chóng nhận diện và kích hoạt phản ứng bảo vệ sớm hơn nhiều so với lần nhiễm đầu tiên.
Virus thường bị kiểm soát trước khi kịp gây ra một đợt nhiễm trùng toàn diện với các triệu chứng điển hình như sốt cao, viêm long đường hô hấp và phát ban đặc trưng. Virus sởi chỉ có một týp huyết thanh, nên miễn dịch sau lần mắc đầu có thể bảo vệ trước các chủng sởi đang lưu hành. Điều này khác với cúm (virus liên tục biến đổi kháng nguyên) hay tay chân miệng (do nhiều chủng virus đường ruột gây ra).
Miễn dịch sau mắc sởi thường giúp cơ thể được bảo vệ lâu dài trước virus
Khi nào một người có thể mắc sởi trở lại?
Một số ít trường hợp vẫn có thể mắc sởi lại hoặc có triệu chứng giống tái nhiễm sau nhiều năm. Điều này thường liên quan đến tình trạng miễn dịch của cơ thể, tiền sử bệnh trước đó hoặc sự nhầm lẫn với các bệnh phát ban khác có biểu hiện tương tự.
1. Chưa từng mắc sởi thực sự trước đó
Không phải mọi trường hợp sốt phát ban trước đây đều là bệnh sởi. Một số bệnh lý khác như rubella, sốt phát ban do virus hoặc phản ứng dị ứng cũng có thể gây triệu chứng tương tự, đặc biệt ở giai đoạn sốt và nổi ban.
Nếu trước đây người bệnh chỉ được chẩn đoán dựa trên biểu hiện lâm sàng mà không có xét nghiệm xác định, khả năng nhầm lẫn hoàn toàn có thể xảy ra. Vì vậy, nhiều trường hợp được cho là “mắc sởi lần hai” thực chất là lần đầu tiên nhiễm virus sởi thực sự.
2. Hệ miễn dịch suy giảm
Miễn dịch sau mắc sởi thường bền vững ở người có hệ miễn dịch khỏe mạnh. Tuy nhiên, ở những người suy giảm miễn dịch, khả năng duy trì đáp ứng bảo vệ có thể không còn đầy đủ theo thời gian. Nguy cơ này thường gặp ở người đang điều trị hóa trị, sử dụng thuốc ức chế miễn dịch kéo dài, mắc bệnh lý suy giảm miễn dịch hoặc suy dinh dưỡng nặng. Khi khả năng bảo vệ của cơ thể suy yếu, nguy cơ nhiễm bệnh sau phơi nhiễm với virus sởi có thể tăng lên.
3. Miễn dịch sau tiêm vắc xin chưa đủ hoặc suy giảm
Theo CDC, 1 liều vắc xin có thành phần sởi phòng bệnh khoảng 93%, 2 liều khoảng 97%. Một số ít người không tạo đủ kháng thể sau tiêm, hoặc kháng thể giảm dần theo thời gian. Khi đó, nếu tiếp xúc với nguồn lây mạnh, họ vẫn có thể mắc sởi, thường ở mức nhẹ hơn. Vì vậy, bạn cần tiêm đủ 2 liều theo lịch.
Tiêm vắc xin chưa đủ liều làm tăng nguy cơ mắc bệnh khi phơi nhiễm
Cách phòng ngừa mắc sởi, kể cả khi đã từng mắc hoặc đã tiêm vắc xin
Khả năng mắc sởi lại phụ thuộc chủ yếu vào miễn dịch bảo vệ mà cơ thể có được sau khi mắc bệnh hoặc sau tiêm chủng. Dù đa số trường hợp có thể duy trì miễn dịch lâu dài, việc chủ động phòng ngừa và bảo vệ hệ miễn dịch vẫn rất cần thiết để giảm nguy cơ nhiễm bệnh khi tiếp xúc với nguồn lây. Những biện pháp dưới đây giúp duy trì khả năng bảo vệ trước virus sởi và hạn chế nguy cơ lây lan trong cộng đồng.
1. Tiêm vắc xin đầy đủ theo khuyến cáo
Tiêm vắc xin là biện pháp quan trọng nhất giúp cơ thể tạo miễn dịch chủ động chống lại virus sởi. Vắc xin hoạt động bằng cách kích thích hệ miễn dịch sản sinh kháng thể và hình thành tế bào miễn dịch ghi nhớ mà không gây bệnh thực sự. Khi tiếp xúc với virus sau này, cơ thể có thể nhận diện và đáp ứng nhanh hơn, từ đó giảm nguy cơ mắc bệnh cũng như hạn chế biến chứng nặng.
Hiện nay, vắc xin phòng sởi được sử dụng dưới nhiều dạng như vắc xin sởi đơn, vắc xin phối hợp sởi - rubella (MR) và sởi - quai bị - rubella (MMR). Việc tiêm phòng bệnh sởi đúng lịch, đủ số mũi theo khuyến cáo giúp duy trì khả năng bảo vệ ổn định trong cộng đồng, đặc biệt ở trẻ nhỏ và những người chưa có miễn dịch đầy đủ.
Lưu ý: vắc xin sởi (MR, MMR) là vắc xin sống giảm độc lực, không tiêm cho phụ nữ đang mang thai và người suy giảm miễn dịch nặng. Phụ nữ nên tiêm trước khi có kế hoạch mang thai và tránh có thai trong khoảng thời gian bác sĩ hướng dẫn sau tiêm. Người đang điều trị hóa chất hoặc thuốc ức chế miễn dịch cần được bác sĩ đánh giá trước khi tiêm.
2. Hạn chế tiếp xúc với nguồn lây
Virus sởi lây chủ yếu qua đường không khí. Khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện, virus phát tán theo các hạt rất nhỏ và có thể lơ lửng trong phòng đến khoảng 2 giờ. Người bệnh có thể lây từ khoảng 4 ngày trước đến 4 ngày sau khi phát ban.
Để giảm nguy cơ phơi nhiễm, nên hạn chế tiếp xúc gần với người nghi ngờ mắc sởi, đeo khẩu trang khi đến nơi đông người và chủ động cách ly nếu xuất hiện triệu chứng nghi ngờ. Đồng thời, cần giữ môi trường sống thông thoáng, vệ sinh các bề mặt thường xuyên tiếp xúc và tăng cường ý thức phòng bệnh trong gia đình cũng như cộng đồng.
3. Duy trì hệ miễn dịch khỏe mạnh
Hệ miễn dịch đóng vai trò trung tâm trong khả năng bảo vệ cơ thể trước virus sởi và các bệnh truyền nhiễm có thể phòng ngừa bằng vắc xin. Suy dinh dưỡng và thiếu vitamin A làm tăng nguy cơ sởi diễn tiến nặng và gây biến chứng, đặc biệt ở trẻ nhỏ. WHO khuyến cáo bổ sung vitamin A cho trẻ mắc sởi theo chỉ định của nhân viên y tế.
Dù đã từng mắc bệnh hoặc đã tiêm vắc xin, việc duy trì sức đề kháng ổn định vẫn cần được chú trọng để hỗ trợ cơ thể đáp ứng miễn dịch hiệu quả khi có nguy cơ phơi nhiễm. Để hỗ trợ duy trì hệ miễn dịch khỏe mạnh, bạn nên:
- Duy trì chế độ dinh dưỡng cân đối: Ưu tiên đầy đủ các nhóm chất gồm đạm, tinh bột, chất béo lành mạnh, vitamin và khoáng chất để hỗ trợ hoạt động của hệ miễn dịch và quá trình phục hồi cơ thể.
- Tăng cường thực phẩm giàu vitamin và vi chất: Bổ sung rau xanh, trái cây tươi, cá, trứng, sữa và các thực phẩm giàu vitamin A, C, D, kẽm nhằm hỗ trợ khả năng chống lại tác nhân gây bệnh.
- Tập luyện và nghỉ ngơi hợp lý: Duy trì vận động thể chất phù hợp kết hợp ngủ đủ giấc giúp cải thiện thể trạng, hỗ trợ hệ miễn dịch hoạt động ổn định hơn.
- Hạn chế các yếu tố làm suy giảm miễn dịch: Tránh hút thuốc lá, lạm dụng rượu bia, thức khuya và căng thẳng kéo dài vì có thể ảnh hưởng tiêu cực đến khả năng bảo vệ tự nhiên của cơ thể.
- Kiểm soát tốt các bệnh lý nền: Người mắc bệnh mạn tính, suy dinh dưỡng hoặc suy giảm miễn dịch nên được theo dõi và điều trị phù hợp để hạn chế nguy cơ nhiễm trùng.
Chế độ sinh hoạt khoa học hỗ trợ duy trì miễn dịch ổn định
4. Theo dõi sức khỏe khi có nguy cơ phơi nhiễm
Nếu bạn tiếp xúc gần với người mắc sởi, hãy theo dõi sức khỏe trong 21 ngày kể từ ngày tiếp xúc. Người chưa có miễn dịch có thể được tiêm vắc xin trong vòng 72 giờ sau phơi nhiễm để giảm nguy cơ mắc bệnh. Trẻ dưới 6 tháng, phụ nữ mang thai và người suy giảm miễn dịch cần liên hệ bác sĩ sớm để được cân nhắc dự phòng phù hợp.
Việc phát hiện sớm các triệu chứng nghi ngờ giúp người bệnh được đánh giá và theo dõi kịp thời, đồng thời hạn chế nguy cơ lây lan virus cho người xung quanh. Trong trường hợp có nguy cơ cao hoặc xuất hiện biểu hiện bất thường, nên chủ động đến cơ sở y tế để được hướng dẫn xử trí phù hợp.
Tìm hiểu thêm:
- Bệnh Sởi Có Gây Vô Sinh Không? Giải Đáp Từ Góc Nhìn Y Khoa
- Bệnh Sởi Có Nguy Hiểm Đến Tính Mạng Không? Những Điều Bạn Cần Biết
Khi nào bạn cần thăm khám bác sĩ?
Người có triệu chứng nghi ngờ sởi hoặc từng tiếp xúc với nguồn lây không nên tự theo dõi kéo dài tại nhà nếu xuất hiện các dấu hiệu bất thường. Bạn nên đến cơ sở y tế khi:
- Sốt cao kéo dài hoặc sốt không đáp ứng với thuốc hạ sốt.
- Phát ban đỏ lan rộng kèm ho, chảy mũi hoặc đỏ mắt.
- Khó thở, thở nhanh, đau ngực hoặc tím tái.
- Mệt nhiều, lơ mơ, co giật hoặc rối loạn ý thức.
- Ăn uống kém, mất nước hoặc kiệt sức.
- Trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai hoặc người suy giảm miễn dịch có triệu chứng nghi ngờ.
- Có tiếp xúc gần với người mắc sởi trong thời gian gần đây.
- Triệu chứng kéo dài hoặc diễn tiến nặng hơn sau vài ngày theo dõi.
Trước khi đến, hãy gọi điện báo cho cơ sở y tế về khả năng mắc sởi để được hướng dẫn khu vực tiếp đón riêng, tránh lây cho người khác trong phòng chờ.
Không nên chủ quan khi xuất hiện sốt, phát ban hoặc dấu hiệu nghi ngờ sởi
Kết luận
Sau khi mắc bệnh, đa số người bệnh sẽ hình thành miễn dịch bền vững với virus sởi, nên nguy cơ mắc lại thường rất thấp. Tuy nhiên, những trường hợp miễn dịch suy giảm, chưa được bảo vệ đầy đủ hoặc nhầm lẫn với các bệnh phát ban khác vẫn cần được lưu ý. Chủ động tiêm chủng, theo dõi sức khỏe và nhận biết sớm các dấu hiệu nghi ngờ sẽ giúp giảm nguy cơ diễn tiến nặng cũng như hạn chế lây lan trong cộng đồng.
Nếu xuất hiện sốt, phát ban, ho, đỏ mắt hoặc có tiền sử tiếp xúc với người mắc sởi, bạn nên thăm khám sớm tại Khoa Nội Tổng hợp - Bệnh viện Đại học Phenikaa để được đánh giá nguy cơ phơi nhiễm, hỗ trợ chẩn đoán, theo dõi diễn tiến bệnh và tư vấn hướng chăm sóc phù hợp. Với hệ thống cận lâm sàng hỗ trợ đầy đủ cùng đội ngũ bác sĩ giàu kinh nghiệm, việc thăm khám kịp thời giúp phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường và giảm nguy cơ biến chứng liên quan đến bệnh sởi. Liên hệ hotline 1900 2262 để được tư vấn chi tiết và đặt lịch thăm khám cùng bác sĩ chuyên khoa.
