Bệnh sởi uống thuốc gì? Các loại thuốc thường dùng và lưu ý khi điều trị

Hiện nay, bệnh sởi chưa có thuốc đặc trị tiêu diệt virus, việc điều trị chủ yếu tập trung vào giảm triệu chứng, hỗ trợ cơ thể hồi phục và phòng ngừa biến chứng. Vậy bệnh sởi uống thuốc gì? Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ các nhóm thuốc thường dùng trong điều trị bệnh sởi và những lưu ý quan trọng để sử dụng thuốc an toàn.

Bệnh sởi cần dùng những thuốc gì?

Thuốc dùng trong điều trị bệnh sởi được lựa chọn dựa trên triệu chứng, độ tuổi và nguy cơ biến chứng của từng người bệnh. Thông thường, các thuốc này không nhằm tiêu diệt virus sởi, mà được dùng để hạ sốt, giảm khó chịu, bù nước, hỗ trợ hồi phục và xử trí bội nhiễm nếu có.

Các nhóm thuốc thường được nhắc đến trong điều trị bệnh sởi gồm:

1. Nhóm thuốc giúp giảm triệu chứng

Ở giai đoạn khởi phát và toàn phát, người mắc sởi thường có các biểu hiện như sốt, đau nhức cơ thể, ho, chảy nước mũi, nghẹt mũi, đau họng, đỏ mắt hoặc chảy nước mắt. Vì vậy, nhóm thuốc giảm triệu chứng thường được dùng để giúp người bệnh dễ chịu hơn, giảm mệt mỏi và hạn chế ảnh hưởng đến ăn uống, nghỉ ngơi.

Tùy vào biểu hiện cụ thể, bác sĩ hoặc dược sĩ có thể hướng dẫn sử dụng một số thuốc hỗ trợ sau:

1.1. Thuốc hạ sốt, giảm đau

Sốt, đau đầu và đau nhức cơ thể là triệu chứng thường gặp khi mắc bệnh sởi. Để giảm khó chịu, người bệnh có thể dùng thuốc hạ sốt, giảm đau như paracetamol. Một số trường hợp có thể dùng ibuprofen nếu phù hợp với độ tuổi và không có chống chỉ định.

Các thuốc này cần dùng đúng liều theo tuổi, cân nặng hoặc hướng dẫn của nhân viên y tế. Không dùng cùng lúc nhiều thuốc chứa paracetamol vì có thể gây quá liều, ảnh hưởng đến gan. Với trẻ dưới 2 tuổi, không tự ý dùng bất kỳ thuốc ho, thuốc long đờm, thuốc cảm hay thuốc kháng dị ứng nào khi chưa có hướng dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ.

1.2. Thuốc giảm ho, long đờm và hỗ trợ triệu chứng hô hấp

Người mắc sởi có thể bị ho, nghẹt mũi, chảy nước mũi, đau họng hoặc khàn tiếng. Tùy triệu chứng, bác sĩ hoặc dược sĩ có thể hướng dẫn dùng thuốc giảm ho như dextromethorphan, thuốc long đờm như guaifenesin, acetylcysteine, ambroxol, hoặc dung dịch natri clorid 0,9% để nhỏ/xịt mũi.

Không tự ý dùng thuốc ho, thuốc long đờm, thuốc cảm phối hợp hoặc thuốc kháng dị ứng cho trẻ nhỏ, đặc biệt trẻ dưới 2 tuổi. Nếu ho nhiều, thở nhanh, khó thở, đau ngực, tím tái hoặc mệt lả, cần đi khám sớm vì có thể là dấu hiệu biến chứng hô hấp.

Thuốc hỗ trợ giảm ho, làm loãng đờm và cải thiện triệu chứng hô hấp

1.3. Thuốc nhỏ mắt và dung dịch vệ sinh mắt

Sởi thường gây đỏ mắt, chảy nước mắt, cộm mắt hoặc sợ ánh sáng. Với triệu chứng nhẹ, có thể vệ sinh mắt bằng natri clorid 0,9% dạng nhỏ mắt hoặc rửa mắt.

Nếu mắt viêm nhiều, có gỉ mắt đặc hoặc nghi bội nhiễm, bác sĩ có thể chỉ định thuốc nhỏ mắt kháng sinh như chloramphenicol, tobramycin hoặc ofloxacin. Người mắc sởi không nên tự ý dùng các thuốc này, đặc biệt là thuốc nhỏ mắt chứa corticoid như dexamethasone, prednisolone hoặc thuốc phối hợp kháng sinh - corticoid. Nếu đau mắt nhiều, nhìn mờ, sưng nề quanh mắt hoặc sợ ánh sáng rõ, cần đi khám sớm.

2. Nhóm hỗ trợ hồi phục và phòng mất nước

Trong quá trình mắc sởi, người bệnh thường sốt cao, mệt mỏi, ăn uống kém, thậm chí có thể nôn nhiều hoặc tiêu chảy. Vì vậy, bên cạnh thuốc giảm triệu chứng, việc bổ sung vi chất và bù nước đúng cách có vai trò quan trọng trong hỗ trợ hồi phục, hạn chế suy kiệt và giảm nguy cơ biến chứng.

2.1. Vitamin A

Vitamin A là vi chất thường được chỉ định trong điều trị hỗ trợ bệnh sởi, nhất là ở trẻ nhỏ, trẻ suy dinh dưỡng hoặc người có nguy cơ thiếu vitamin A. Việc bổ sung đúng liều có thể hỗ trợ miễn dịch, bảo vệ mắt và góp phần giảm nguy cơ biến chứng nặng.

Liều vitamin A thường được khuyến nghị cho trẻ mắc sởi là uống 1 lần/ngày trong 2 ngày liên tiếp, cụ thể:

• Trẻ dưới 6 tháng tuổi: 50.000 IU/lần.
• Trẻ từ 6 - 11 tháng tuổi: 100.000 IU/lần.
• Trẻ từ 12 tháng tuổi trở lên: 200.000 IU/lần.

Một số trường hợp có biểu hiện thiếu vitamin A hoặc biến chứng ở mắt có thể cần liều bổ sung sau đó theo chỉ định của bác sĩ.

Vitamin A không phải thuốc đặc trị sởi và không nên tự ý dùng liều cao kéo dài. Dùng quá liều có thể gây ngộ độc, ảnh hưởng đến gan, xương, da và hệ thần kinh; phụ nữ mang thai cần đặc biệt thận trọng khi dùng vitamin A liều cao.

Vitamin A hỗ trợ miễn dịch và giúp giảm nguy cơ biến chứng nặng do sởi

2.2. Dung dịch bù nước và điện giải

Khi mắc sởi, người bệnh dễ bị mất nước do sốt cao, ăn uống kém, nôn hoặc tiêu chảy. Tình trạng này có thể dẫn đến rối loạn điện giải nếu không được bù nước kịp thời. Trong trường hợp này, có thể sử dụng oresol hoặc dung dịch bù nước điện giải phù hợp để hỗ trợ bù lại lượng nước và muối khoáng đã mất.

Pha oresol đúng tỷ lệ theo hướng dẫn trên bao bì là rất quan trọng. Không pha quá đặc hay quá loãng, và không tự ý chia nhỏ gói nếu không biết lượng nước tương ứng. Sau khi pha, nên dùng theo thời gian khuyến cáo của nhà sản xuất, không để dung dịch quá lâu hoặc pha chung với sữa, nước trái cây, nước ngọt.

Khi người bệnh có các dấu hiệu mất nước - khô môi, khát nhiều, tiểu ít, mắt trũng, nôn nhiều hoặc tiêu chảy liên tục - cần đến cơ sở y tế ngay để được đánh giá và bù dịch kịp thời.

Tìm hiểu thêm:

• Phác Đồ Điều Trị Bệnh Sởi Theo Khuyến Cáo Bộ Y Tế
• Dấu Hiệu Của Bệnh Sởi: Nhận Biết Sớm Để Điều Trị Kịp Thời

3. Nhóm thuốc dùng khi có biến chứng hoặc bội nhiễm

Một số trường hợp mắc bệnh sởi có thể xuất hiện biến chứng như viêm tai giữa, viêm kết mạc mủ, viêm loét giác mạc, viêm miệng, viêm thanh khí phế quản hoặc viêm phổi. Khi có các biến chứng này, người bệnh cần được bác sĩ thăm khám để đánh giá mức độ bệnh và chỉ định thuốc phù hợp. Các thuốc dưới đây không dùng thường quy cho mọi trường hợp mắc sởi.

• Viêm tai giữa cấp: Người bệnh có thể được vệ sinh tai, làm khô tai nếu có chảy mủ. Để giảm đau, hạ sốt, bác sĩ có thể chỉ định paracetamol hoặc ibuprofen. Nếu cần dùng kháng sinh, lựa chọn ban đầu thường là amoxicillin hoặc amoxicillin - acid clavulanic đường uống.
• Viêm kết mạc mủ: Cần rửa mắt hoặc lau mắt bằng natri clorid 0,9% để làm sạch gỉ mắt, dịch tiết. Khi có dấu hiệu nhiễm khuẩn, bác sĩ có thể chỉ định kháng sinh phổ rộng dạng nhỏ mắt hoặc tra mắt như ciprofloxacin, ofloxacin hoặc levofloxacin.
• Viêm loét giác mạc: Với viêm loét giác mạc, biến chứng mắt nghiêm trọng nhất của sởi, người bệnh cần được khám chuyên khoa ngay. Tùy mức độ, điều trị có thể bao gồm kháng sinh toàn thân như amoxicillin - acid clavulanic đường uống hoặc cefotaxim, ceftriaxon tiêm tĩnh mạch, kết hợp kháng sinh nhỏ mắt phổ rộng.
• Viêm miệng và loét miệng: Người bệnh cần vệ sinh miệng, súc miệng bằng natri clorid 0,9%, kết hợp đánh răng sau mỗi bữa ăn và ít nhất 4 lần/ngày. Nên dùng thức ăn mềm, để nguội nhằm giảm đau khi ăn. Trường hợp loét miệng có bội nhiễm, bác sĩ có thể chỉ định amoxicillin phối hợp metronidazol. Nếu có nhiễm nấm Candida, có thể dùng nystatin theo chỉ định.
• Viêm thanh khí phế quản: Điều trị chủ yếu là hỗ trợ hô hấp tùy mức độ suy hô hấp. Khi có dấu hiệu co thắt thanh khí quản, bác sĩ có thể chỉ định khí dung adrenalin để giảm phù nề. Với một số trường hợp nặng hơn, corticoid dạng khí dung hoặc đường toàn thân có thể được cân nhắc tùy đánh giá lâm sàng.

Viêm phổi là biến chứng nguy hiểm nhất của bệnh sởi, đặc biệt ở trẻ dưới 5 tuổi và người suy giảm miễn dịch. Khi nghi ngờ viêm phổi, người bệnh cần nhập viện để được theo dõi và điều trị ngay. Người bệnh có thể cần hỗ trợ hô hấp như thở oxy, NCPAP (thở áp lực dương liên tục - một phương pháp hỗ trợ hô hấp không xâm lấn), HFNC (thở oxy lưu lượng cao) hoặc thở máy tùy mức độ suy hô hấp. Về kháng sinh, lựa chọn ban đầu có thể là amoxicillin - acid clavulanic đường uống, hoặc cefotaxim, ceftriaxon đường tĩnh mạch. Với trường hợp nặng hoặc không đáp ứng điều trị ban đầu, bác sĩ sẽ điều chỉnh phác đồ kháng sinh. Việc lựa chọn kháng sinh phụ thuộc vào tình trạng lâm sàng và kết quả vi sinh.

Dùng thuốc điều trị bệnh sởi cần lưu ý gì?

Việc sử dụng thuốc khi mắc sởi cần tuân theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc nhân viên y tế, đặc biệt với trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai, người có bệnh nền hoặc người suy giảm miễn dịch. Người bệnh không nên tự ý dùng thuốc theo kinh nghiệm, tự tăng liều hoặc phối hợp nhiều loại thuốc vì có thể làm tăng nguy cơ tác dụng phụ và che lấp dấu hiệu biến chứng.

Khi dùng thuốc điều trị bệnh sởi, cần lưu ý:

• Không tự ý dùng thuốc: Trước khi dùng bất kỳ thuốc nào, bạn hoặc người thân cần được thăm khám hoặc tư vấn y tế, nhất là khi triệu chứng nặng hoặc kéo dài.
• Dùng thuốc đúng liều, đúng thời điểm: Cần tuân thủ liều lượng, khoảng cách giữa các lần dùng và thời gian sử dụng theo hướng dẫn. Không tự ý tăng liều khi thấy bệnh chưa cải thiện nhanh.
• Không dùng đơn thuốc của người khác: Mỗi người có độ tuổi, cân nặng và bệnh lý kèm theo khác nhau. Do đó, đơn thuốc của người này không phù hợp để dùng cho người khác.
• Theo dõi phản ứng sau khi dùng thuốc: Nếu xuất hiện dấu hiệu bất thường như phát ban nặng hơn, khó thở, nôn nhiều, tiêu chảy nhiều, hoặc dị ứng thuốc, cần ngừng thuốc nghi ngờ và liên hệ cơ sở y tế.
• Không lạm dụng nhiều loại thuốc cùng lúc: Việc phối hợp nhiều thuốc có thể làm tăng nguy cơ tương tác thuốc, quá liều hoặc tác dụng phụ, nhất là ở trẻ nhỏ.
• Thận trọng với nhóm nguy cơ cao: Trẻ dưới 12 tháng, phụ nữ mang thai, người suy giảm miễn dịch, người cao tuổi hoặc người có bệnh nền nên được bác sĩ theo dõi và hướng dẫn dùng thuốc phù hợp.
• Không thay thế điều trị y tế bằng mẹo dân gian: Các biện pháp như xông, đắp lá, bôi thuốc không rõ nguồn gốc hoặc dùng bài thuốc truyền miệng có thể gây kích ứng, nhiễm trùng hoặc làm chậm điều trị đúng cách.
• Đi khám nếu triệu chứng không cải thiện: Nếu người bệnh sốt cao kéo dài, ho nhiều, khó thở, co giật, mất nước, đau mắt hoặc nhìn mờ, cần đến cơ sở y tế để được đánh giá và xử trí kịp thời.

Dùng thuốc đúng hướng dẫn giúp hạn chế tác dụng phụ và biến chứng

Cách chăm sóc người bệnh sởi tại nhà hỗ trợ quá trình hồi phục

Ngoài việc dùng thuốc theo chỉ định, chăm sóc tại nhà đúng cách cũng đóng vai trò quan trọng để giúp người bệnh giảm mệt mỏi, hạn chế mất nước và phòng ngừa lây lan cho người xung quanh. Người chăm sóc có thể lưu ý các nội dung sau:

1. Nghỉ ngơi và cách ly đúng cách

Nếu bạn hoặc con bạn đang mắc sởi, hãy sắp xếp nghỉ ngơi trong phòng riêng, hạn chế tiếp xúc với người khác để giảm nguy cơ lây lan. Đặc biệt, cần tránh tiếp xúc gần với trẻ chưa tiêm phòng, phụ nữ mang thai, người suy giảm miễn dịch và người có bệnh nền.

Trong thời gian chăm sóc, người bệnh nên đeo khẩu trang nếu có thể. Người chăm sóc cũng cần đeo khẩu trang, rửa tay thường xuyên và hạn chế dùng chung đồ cá nhân như khăn mặt, ly uống nước, chén bát.

2. Bổ sung nước và dinh dưỡng đầy đủ

Sốt cao, ho, đau họng, tiêu chảy hoặc nôn có thể khiến người bệnh dễ mất nước và ăn uống kém. Vì vậy, cần cho người bệnh uống nước thường xuyên, có thể bổ sung nước lọc, sữa, nước trái cây phù hợp, cháo, súp hoặc dung dịch bù nước khi cần.

Về dinh dưỡng, nên ưu tiên thức ăn mềm, dễ tiêu, chia thành nhiều bữa nhỏ trong ngày. Không nên kiêng khem quá mức vì có thể làm người bệnh suy kiệt và chậm hồi phục. Với trẻ còn bú, nên tiếp tục cho bú mẹ nếu trẻ vẫn bú được.

Dinh dưỡng hợp lý giúp duy trì thể trạng trong thời gian mắc bệnh

3. Vệ sinh da, mắt, mũi, họng

Người bệnh cần được giữ vệ sinh cơ thể sạch sẽ để hạn chế kích ứng da và nguy cơ nhiễm khuẩn. Có thể lau người hoặc tắm nhanh bằng nước ấm nếu người bệnh tỉnh táo, không quá mệt; sau đó lau khô và mặc quần áo thoáng mát.

Với mắt, mũi, họng, có thể dùng natri clorid 0,9% để vệ sinh khi cần. Nên lau mắt nhẹ nhàng bằng gạc sạch, không dụi mắt và không dùng chung khăn mặt. Nếu mắt đỏ nhiều, có gỉ mắt đặc, đau mắt hoặc nhìn mờ, cần đi khám sớm.

4. Theo dõi triệu chứng và dấu hiệu bất thường

Trong quá trình chăm sóc tại nhà, cần theo dõi nhiệt độ, nhịp thở, mức độ ho, tình trạng ăn uống, lượng nước tiểu, phát ban và biểu hiện ở mắt. Việc theo dõi đều đặn giúp phát hiện sớm dấu hiệu bệnh nặng hoặc biến chứng.

Cần đưa người bệnh đi khám ngay nếu có sốt từ 39°C trở lên kéo dài, khó thở, thở nhanh, co giật, bỏ bú, không uống được, nôn nhiều, tiêu chảy nhiều, tiểu ít, đau mắt, nhìn mờ hoặc tình trạng toàn thân xấu đi.

5. Giữ môi trường sống sạch sẽ, thông thoáng

Phòng chăm sóc người bệnh nên sạch sẽ, thoáng khí, có ánh sáng tự nhiên và tránh ẩm thấp. Cần vệ sinh thường xuyên các bề mặt hay tiếp xúc như tay nắm cửa, bàn ghế, giường, đồ chơi và vật dụng cá nhân.

Không nên để phòng quá kín hoặc quá nóng. Đồng thời, cần xử lý khăn giấy, khẩu trang, rác thải của người bệnh đúng cách và rửa tay sau khi tiếp xúc để giảm nguy cơ lây lan virus cho người xung quanh.

Kết luận

Bệnh sởi vẫn là mối lo ngại thực sự tại Việt Nam, đặc biệt trong các năm gần đây khi tỷ lệ bao phủ vắc xin giảm ở một số địa phương. Trẻ dưới 5 tuổi, trẻ suy dinh dưỡng, người suy giảm miễn dịch và phụ nữ mang thai là những nhóm có nguy cơ biến chứng nặng cao nhất.

Việc dùng thuốc khi mắc bệnh sởi cần dựa trên triệu chứng, độ tuổi, thể trạng và nguy cơ biến chứng của từng người bệnh. Người bệnh nên tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ, dùng thuốc đúng liều, không tự ý phối hợp nhiều loại thuốc hoặc dùng kháng sinh khi chưa có chỉ định. Trong quá trình chăm sóc tại nhà, cần theo dõi sát các dấu hiệu bất thường như sốt từ 39°C trở lên, khó thở, ho nhiều, co giật, mất nước, đau mắt hoặc nhìn mờ để đi khám kịp thời.

Khoa Nội tổng hợp - Bệnh viện Đại học Phenikaa quy tụ đội ngũ bác sĩ giàu kinh nghiệm trong chẩn đoán và điều trị bệnh truyền nhiễm. Nếu bạn cần thăm khám hoặc tư vấn về bệnh sởi, hãy liên hệ hotline 1900 886648 để đặt lịch.