Phần lớn ca ung thư đại tràng bị phát hiện muộn - không phải vì bệnh không báo hiệu, mà vì chúng ta chưa biết cách lắng nghe cơ thể. Thực tế, dấu hiệu ung thư đại tràng có thể xuất hiện sớm qua các thay đổi trong thói quen đại tiện, đau bụng kéo dài hoặc sụt cân bất thường. Hiểu rõ những triệu chứng này sẽ giúp bạn chủ động bảo vệ sức khỏe.
Ung thư đại tràng là gì?
Đại tràng, hay còn gọi là ruột già, là một đoạn ống dài thuộc hệ tiêu hóa và giữ vai trò quan trọng trong quá trình xử lý thức ăn sau khi tiêu hóa. Nhiệm vụ chính của cơ quan này là hấp thu nước và các chất còn lại từ thức ăn, đồng thời tạo thành phân để thải ra ngoài cơ thể.
Ung thư đại tràng xảy ra khi các tế bào trong lớp niêm mạc của đại tràng hoặc trực tràng xuất hiện sự biến đổi bất thường trong ADN. Những tế bào này bắt đầu tăng sinh không kiểm soát, dần hình thành khối u và có thể phát triển thành ung thư.
Hình ảnh minh họa ung thư đại tràng khi khối u phát triển trong thành ruột già
7 dấu hiệu ung thư đại tràng thường gặp
Dưới đây là những triệu chứng cần chú ý:
1. Đau bụng
Đau bụng là một trong những dấu hiệu thường gặp ở người mắc ung thư đại tràng. Cơn đau có thể xuất hiện thất thường, khi dữ dội, khi âm ỉ, dễ bị nhầm lẫn với triệu chứng của viêm đại tràng.
Trong một số trường hợp, người bệnh có thể bị đau quặn bụng hoặc đau âm ỉ kéo dài do sự xuất hiện của khối u trong đường tiêu hóa. Những biểu hiện này đôi khi giống với tình trạng rối loạn tiêu hóa thông thường.
Nếu đau bụng kèm chướng bụng, không thể đi tiêu hoặc nôn ói - đây là dấu hiệu cảnh báo tắc ruột. Cần đến bệnh viện ngay.
2. Rối loạn đại tiện
Sự thay đổi bất thường trong thói quen đại tiện có thể là dấu hiệu cảnh báo ung thư đại tràng. Người bệnh có thể gặp tình trạng táo bón, tiêu chảy hoặc xen kẽ giữa hai tình trạng này trong thời gian dài.
Ngoài ra, nhiều người thường xuyên có cảm giác buồn đi ngoài nhưng khó đi hết phân, khiến cơ thể khó chịu và mệt mỏi. Nguyên nhân có thể do khối u trong đại tràng gây cản trở dòng phân hoặc kích thích niêm mạc ruột.
3. Đại tiện ra máu, phân bất thường
Đại tiện ra máu hoặc có chất nhầy trong phân là một dấu hiệu có thể gặp ở ung thư đại tràng. Máu có thể xuất hiện dưới dạng máu đỏ tươi, nhỏ giọt hoặc lẫn trong phân.
Tuy nhiên, tình trạng này cũng có thể xảy ra ở các bệnh lành tính như trĩ hoặc nứt hậu môn. Máu do trĩ thường xuất hiện khi rặn và dừng sau khi đi tiêu xong; máu trong ung thư đại tràng thường liên tục hơn và thường lẫn với chất nhầy.
4. Thay đổi về hình dạng của phân
Sự thay đổi về kích thước hoặc hình dạng của phân có thể là dấu hiệu ung thư đại tràng. Khi khối u phát triển, lòng đại tràng bị thu hẹp khiến phân trở nên nhỏ, dẹt hoặc dài như hình cây bút chì.
Triệu chứng này thường gặp khi khối u nằm ở đoạn cuối của đại tràng như đại tràng trái hoặc trực tràng - nơi lòng ruột vốn đã hẹp. Trong khi đó, nếu khối u xuất hiện ở đại tràng phải, dấu hiệu này thường ít xảy ra hơn.
5. Giảm cân không rõ nguyên nhân hoặc không chủ ý
Sụt cân nhanh trong thời gian ngắn mà không rõ nguyên nhân cũng có thể là biểu hiện của ung thư đại tràng. Người bệnh có thể giảm cân dù không thay đổi chế độ ăn uống hay thói quen vận động. Nguyên nhân là do bệnh ảnh hưởng đến khả năng hấp thu dinh dưỡng và làm giảm cảm giác thèm ăn.
6. Mệt mỏi hoặc suy nhược
Mất máu kéo dài trong đường tiêu hóa có thể gây thiếu máu ở người mắc ung thư đại tràng. Tình trạng này khiến người bệnh thường xuyên cảm thấy mệt mỏi, chóng mặt, hoa mắt hoặc kiệt sức ngay cả khi không làm việc nặng. Đây là biểu hiện ở giai đoạn sớm nhưng dễ bị bỏ qua.
7. Chướng bụng hoặc tắc ruột
Khi bệnh tiến triển nặng, khối u có thể làm tắc lòng đại tràng và cản trở quá trình lưu thông của phân. Người bệnh có thể gặp các triệu chứng như bụng chướng to, đau quặn dữ dội, buồn nôn hoặc nôn và dễ rơi vào tình trạng mất nước.
Tắc ruột là một biến chứng nghiêm trọng, cần được đưa đến cơ sở y tế để cấp cứu và xử lý kịp thời.
Rối loạn tiêu hóa kèm đau bụng là dấu hiệu ung thư đại tràng không nên chủ quan
Cách phát hiện sớm ung thư đại tràng
Nhận biết được các dấu hiệu trên là bước đầu tiên. Bước tiếp theo - và quan trọng không kém - là biết cách kiểm tra để xác định chính xác. Việc phát hiện sớm ung thư đại tràng đóng vai trò quan trọng trong quá trình điều trị và cải thiện tiên lượng cho người bệnh. Khi được chẩn đoán ở giai đoạn đầu, khả năng điều trị thành công thường cao hơn và nguy cơ biến chứng cũng giảm đáng kể. Hiện nay, y học có nhiều phương pháp giúp phát hiện sớm bệnh, trong đó phổ biến nhất là nội soi đại tràng, xét nghiệm máu trong phân và các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh như chụp cắt lớp vi tính (CLVT) hoặc chụp cộng hưởng từ (MRI) ổ bụng.
1. Nội soi đại tràng
Nội soi đại tràng được xem là phương pháp chẩn đoán ung thư đại tràng chính xác và hiệu quả nhất hiện nay. Bác sĩ sẽ sử dụng một ống nội soi mềm có gắn camera ở đầu để đưa vào đại tràng thông qua hậu môn. Hình ảnh bên trong đại tràng sẽ được truyền trực tiếp lên màn hình, giúp bác sĩ quan sát rõ niêm mạc ruột và phát hiện các bất thường như polyp, viêm loét hoặc khối u.
Ưu điểm của nội soi đại tràng:
- Phát hiện tổn thương ngay từ giai đoạn rất sớm, thậm chí khi các triệu chứng của bệnh chưa xuất hiện rõ ràng.
- Nếu phát hiện polyp - một dạng tổn thương có nguy cơ phát triển thành ung thư - bác sĩ có thể tiến hành cắt bỏ ngay trong quá trình nội soi để ngăn ngừa bệnh tiến triển.
Nhược điểm:
- Đây là phương pháp xâm lấn nên người bệnh cần chuẩn bị làm sạch đại tràng trước khi thực hiện.
- Một số trường hợp có thể cảm thấy khó chịu, đầy bụng hoặc cần gây mê/an thần trong quá trình nội soi.
- Dù hiếm gặp, nội soi vẫn có nguy cơ gây chảy máu hoặc tổn thương thành đại tràng.
Theo khuyến cáo của ACS (2021), người nguy cơ trung bình nên bắt đầu tầm soát từ 45 tuổi. Người có yếu tố nguy cơ cao (tiền sử gia đình, polyp...) có thể cần bắt đầu sớm hơn - thường từ 40 tuổi hoặc sớm hơn theo chỉ định bác sĩ.
2. Xét nghiệm máu trong phân
Xét nghiệm máu trong phân là một phương pháp tầm soát ung thư đại tràng khá đơn giản và không xâm lấn. Mục đích của xét nghiệm này là phát hiện máu ẩn trong phân - lượng máu rất nhỏ mà mắt thường khó có thể nhận biết.
Trong nhiều trường hợp, khối u hoặc polyp trong đại tràng có thể gây chảy máu nhẹ và kéo dài. Lượng máu này trộn lẫn trong phân và chỉ có thể được phát hiện thông qua các xét nghiệm chuyên biệt. Nếu kết quả xét nghiệm cho thấy có máu ẩn, bác sĩ thường sẽ chỉ định thêm các phương pháp kiểm tra khác, chẳng hạn như nội soi đại tràng, để xác định nguyên nhân chính xác.
Ưu điểm:
- Dễ thực hiện
- Chi phí thấp
- Phù hợp để tầm soát ban đầu cho người chưa có triệu chứng rõ ràng.
Nhược điểm:
- Không thể xác định chính xác vị trí tổn thương
- Có thể cho kết quả âm tính giả nếu khối u chưa chảy máu.
- Một số bệnh lý tiêu hóa khác cũng có thể gây dương tính, làm ảnh hưởng đến độ chính xác của kết quả.
3. Chụp cắt lớp vi tính (CT - Scanner) hoặc cộng hưởng từ (MRI)
Chụp CT hoặc MRI là các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh giúp bác sĩ đánh giá chi tiết cấu trúc bên trong cơ thể. Trong trường hợp nghi ngờ hoặc đã xác định ung thư đại tràng, các phương pháp này có thể được sử dụng để xác định kích thước khối u, vị trí của tổn thương và mức độ lan rộng của bệnh.
Ưu điểm:
- Chụp CLVT thường được áp dụng để kiểm tra xem khối u có lan sang các cơ quan khác như gan, phổi hoặc hạch bạch huyết hay không.
- MRI giúp cung cấp hình ảnh chi tiết hơn về mô mềm, hỗ trợ bác sĩ đánh giá chính xác giai đoạn của bệnh.
Nhược điểm:
- CLVT và MRI không phải là phương pháp tối ưu để phát hiện các tổn thương nhỏ hoặc polyp giai đoạn sớm như nội soi đại tràng.
- Chi phí thực hiện thường cao hơn và một số trường hợp cần sử dụng thuốc cản quang để tăng độ chính xác hình ảnh.
- Với chụp CLVT, người bệnh còn phải tiếp xúc với tia X nên không được khuyến khích lạm dụng quá nhiều lần.
Hình ảnh bác sĩ Trung tâm Tiêu hóa Bệnh viện Đại học Phenikaa thực hiện nội soi để kiểm tra và phát hiện sớm ung thư đại tràng
Cách phòng ngừa ung thư đại tràng
Phát hiện sớm là quan trọng, nhưng phòng ngừa từ đầu mới là chiến lược tối ưu nhất. Bên cạnh việc theo dõi các dấu hiệu ung thư đại tràng, mỗi người cũng nên chú ý đến các biện pháp phòng ngừa bệnh ngay từ sớm. Một chế độ ăn uống hợp lý, duy trì vận động thường xuyên và tầm soát định kỳ có thể giúp giảm đáng kể nguy cơ mắc bệnh. Những thói quen đơn giản dưới đây sẽ góp phần bảo vệ hệ tiêu hóa tốt hơn.
- Ăn nhiều rau xanh và trái cây: Bổ sung thực phẩm giàu chất xơ giúp hệ tiêu hóa hoạt động tốt và giảm nguy cơ hình thành polyp đại tràng.
- Hạn chế thịt đỏ và thịt chế biến sẵn: Giảm tiêu thụ các loại thịt như thịt bò, thịt heo, xúc xích, thịt hun khói để hạn chế nguy cơ ung thư.
- Duy trì cân nặng hợp lý: Thừa cân hoặc béo phì có thể làm tăng nguy cơ mắc ung thư đại tràng.
- Tăng cường vận động thể chất: Tập thể dục thường xuyên giúp cải thiện hệ tiêu hóa và giảm nguy cơ mắc bệnh.
- Hạn chế rượu bia: Uống nhiều rượu bia có thể làm tăng khả năng phát triển ung thư đại tràng.
- Không hút thuốc lá: Thuốc lá chứa nhiều chất gây hại làm tăng nguy cơ ung thư, bao gồm cả ung thư đại tràng.
- Bổ sung đủ canxi và vitamin D: Hai dưỡng chất này có thể hỗ trợ bảo vệ niêm mạc đại tràng.
- Khám sức khỏe và tầm soát định kỳ: Nội soi đại tràng định kỳ giúp phát hiện sớm polyp hoặc các tổn thương để điều trị kịp thời.
- Chủ động theo dõi nếu có tiền sử gia đình: Những người có người thân mắc ung thư đại tràng nên kiểm tra sớm hơn so với bình thường.
Lối sống lành mạnh đóng vai trò quan trọng trong việc phòng ngừa ung thư đại tràng
Địa chỉ tầm soát ung thư đại tràng uy tín
Việc lựa chọn cơ sở y tế uy tín đóng vai trò quan trọng trong hiệu quả tầm soát và phát hiện sớm ung thư đại tràng. Hiện nay, Trung tâm Tiêu hóa – Bệnh viện Đại học Phenikaa cung cấp dịch vụ tầm soát và điều trị ung thư đại tràng với hệ thống nội soi AI hiện đại và đội ngũ bác sĩ chuyên khoa.
Trung tâm được trang bị hệ thống nội soi Olympus EVIS X1 CV1500 tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI), hỗ trợ phát hiện sớm các tổn thương nghi ngờ ung thư ngay từ kích thước nhỏ. Kết hợp công nghệ ánh sáng dải hẹp NBI giúp bác sĩ quan sát rõ bất thường của niêm mạc và vi mạch trong quá trình nội soi.
Bên cạnh đó, kỹ thuật gây mê TCI giúp kiểm soát liều thuốc phù hợp với từng người bệnh, góp phần hạn chế cảm giác khó chịu sau nội soi. Hệ thống xét nghiệm tự động hóa và quy trình kiểm soát nhiễm khuẩn khép kín cũng giúp nâng cao độ an toàn và chính xác trong chẩn đoán.
Đội ngũ bác sĩ tại Trung tâm được đào tạo chuyên sâu, phối hợp đa chuyên khoa nhằm xây dựng hướng theo dõi và điều trị phù hợp cho từng trường hợp, từ phát hiện polyp sớm đến điều trị ung thư đại tràng chuyên sâu.
Trung tâm Tiêu hóa quy tụ đội ngũ chuyên gia đầu ngành trực tiếp thực hiện nội soi, thăm khám và tư vấn cá thể hóa điều trị cho người bệnh
Kết Luận
Hiểu rõ và theo dõi các dấu hiệu ung thư đại tràng là bước quan trọng giúp mỗi người chủ động bảo vệ sức khỏe của mình. Khi cơ thể xuất hiện dấu hiệu bất thường, đừng chờ đợi thêm. Phát hiện sớm là cơ hội tốt nhất để điều trị hiệu quả. Trung tâm Tiêu hóa – Bệnh viện Đại học Phenikaa sẵn sàng đồng hành cùng bạn từ bước tầm soát đến điều trị. Gọi 1900 886648 để đặt lịch.
