Thoát vị bẹn ở trẻ sơ sinh thường hình thành do đường thông bẩm sinh ở vùng bẹn chưa đóng hoàn toàn, khiến ruột hoặc các tạng trong ổ bụng đi xuống và tạo thành khối phồng. Khối phồng có thể xuất hiện rồi biến mất, nhưng bệnh vẫn tiềm ẩn nguy cơ kẹt hoặc nghẹt nếu không được xử trí kịp thời. Vậy cha mẹ cần nhận biết những dấu hiệu nào và khi nào trẻ cần điều trị? Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ những vấn đề này.
Tìm hiểu chung về thoát vị bẹn ở trẻ sơ sinh
Thoát vị bẹn ở trẻ sơ sinh là tình trạng một phần cơ quan trong ổ bụng, thường là ruột, đi qua một đường thông tại vùng bẹn và tạo thành khối thoát vị. Phần lớn trường hợp bệnh ở trẻ thuộc loại thoát vị bẹn gián tiếp, liên quan đến ống phúc tinh mạc vẫn còn thông sau khi trẻ chào đời.
Bệnh gặp ở bé trai nhiều hơn bé gái và có thể xuất hiện ở một hoặc cả hai bên bẹn. Ở bé trai, túi thoát vị có thể kéo dài từ vùng bẹn xuống bìu, khiến bẹn hoặc bìu xuất hiện khối phồng. Trong khi đó, ở bé gái, khối thoát vị có thể lan xuống môi lớn và đôi khi chứa buồng trứng. Xét theo vị trí, thoát vị bên phải được ghi nhận phổ biến hơn bên trái.
Khi chưa có biến chứng, trẻ thường vẫn bú và ngủ bình thường. Tuy nhiên, ruột hoặc cơ quan trong túi thoát vị có thể bị kẹt lại, không trở về ổ bụng (thoát vị kẹt). Theo Học viện Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP), nguy cơ này cao nhất ở trẻ nhũ nhi (dưới 12 tháng tuổi), khoảng 8%. Nếu nguồn máu nuôi bị cản trở, tình trạng nghẹt có thể xảy ra và gây tổn thương cơ quan.
Trẻ sơ sinh chưa thể mô tả cảm giác đau hay khó chịu, trong khi bất thường vùng bẹn đôi khi chỉ xuất hiện từng lúc nên cha mẹ có thể khó nhận ra. Vì vậy, việc phát hiện sớm có ý nghĩa quan trọng, giúp trẻ được thăm khám, đánh giá nguy cơ và lựa chọn thời điểm điều trị phù hợp trước khi xuất hiện biến chứng.

Khối thoát vị có thể xuất hiện ở một hoặc cả hai bên bẹn của trẻ
Nguyên nhân gây thoát vị bẹn trẻ sơ sinh
Cơ chế hình thành bệnh chủ yếu bắt nguồn từ quá trình phát triển của vùng bẹn khi trẻ còn trong bụng mẹ. Trong thời kỳ bào thai, một phần phúc mạc tạo thành ống phúc tinh mạc, kéo dài từ ổ bụng xuống vùng bẹn. Bình thường, cấu trúc này sẽ đóng lại vào giai đoạn cuối thai kỳ hoặc trong thời gian quanh lúc trẻ chào đời, làm mất đường thông giữa ổ bụng và vùng bẹn.
Nếu ống phúc tinh mạc không đóng hoàn toàn, một đường thông sẽ tiếp tục tồn tại sau sinh. Ruột, mạc nối (lớp mỡ mỏng bao quanh ruột) hoặc các thành phần khác trong ổ bụng có thể đi qua đường này xuống ống bẹn và tạo thành khối thoát vị. Đây là cơ chế hình thành dạng thoát vị gián tiếp thường gặp ở trẻ nhỏ. Tuy nhiên, ống phúc tinh mạc chưa đóng không đồng nghĩa trẻ chắc chắn bị thoát vị bẹn, bệnh xuất hiện khi có tạng đi qua đường thông này.
Quá trình này có sự khác biệt nhất định giữa bé trai và bé gái. Ở bé trai, ống phúc tinh mạc liên quan đến quá trình tinh hoàn di chuyển từ ổ bụng qua ống bẹn xuống bìu. Sau khi tinh hoàn xuống đúng vị trí, ống này thường đóng lại. Nếu vẫn còn thông, các thành phần trong ổ bụng có thể đi xuống vùng bẹn, thậm chí xuống bìu. Ở bé gái, cấu trúc tương ứng được gọi là ống Nuck. Khi ống Nuck không đóng, ruột hoặc đôi khi buồng trứng, vòi tử cung có thể đi vào ống bẹn và tạo thành khối thoát vị.
Các yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh
Ngoài yếu tố bẩm sinh đã nêu, một số đặc điểm của trẻ có thể làm tăng nguy cơ thoát vị bẹn. Các yếu tố thường gặp gồm:
1. Sinh non
Trẻ sinh non có nguy cơ mắc bệnh cao hơn trẻ sinh đủ tháng, đặc biệt khi tuổi thai lúc sinh càng thấp. Điều này liên quan đến việc trẻ chào đời khi quá trình phát triển chưa hoàn thiện, trong đó ống phúc tinh mạc có thể chưa kịp đóng hoàn toàn. Theo Cleveland Clinic, thoát vị bẹn gặp ở 1–5% bé trai sinh đủ tháng, nhưng có thể lên tới 30% ở trẻ sinh non. Trẻ sinh càng non, nguy cơ càng cao.
2. Giới tính nam
Bệnh được ghi nhận ở bé trai nhiều hơn bé gái. Sự khác biệt này có liên quan đến quá trình phát triển của hệ sinh dục nam trong thời kỳ bào thai, khi tinh hoàn di chuyển từ ổ bụng qua ống bẹn xuống bìu. Nếu đường thông liên quan đến quá trình này không đóng lại hoàn toàn, các thành phần trong ổ bụng có thể đi xuống ống bẹn và hình thành khối thoát vị.
3. Cân nặng thấp khi sinh
Nguy cơ cũng cao hơn ở trẻ có cân nặng thấp khi chào đời, nhất là nhóm có cân nặng lúc sinh cực thấp, dưới 1.000 g. Theo Học viện Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP), tỷ lệ mắc ở nhóm trẻ dưới 1.000 g có thể lên tới gần 20%. Cân nặng lúc sinh cực thấp thường đi cùng tình trạng sinh non, do đó hai yếu tố này có thể đồng thời hiện diện ở cùng một trẻ.

Trẻ có cân nặng lúc sinh cực thấp thuộc nhóm nguy cơ cao
4. Tiền sử gia đình
Trẻ có cha mẹ hoặc anh chị em ruột từng mắc thoát vị bẹn có nguy cơ cao hơn. Điều này cho thấy yếu tố gia đình có thể liên quan đến khả năng xuất hiện bệnh. Tuy nhiên, tiền sử gia đình chỉ là yếu tố làm tăng nguy cơ, không đồng nghĩa trẻ chắc chắn sẽ mắc bệnh.
5. Một số bất thường bẩm sinh
Một số bất thường bẩm sinh có thể đi kèm nguy cơ mắc cao hơn, trong đó đáng chú ý là tinh hoàn ẩn và một số rối loạn ảnh hưởng đến mô liên kết. Những tình trạng này có thể liên quan đến sự phát triển của vùng bẹn hoặc xuất hiện đồng thời với việc ống phúc tinh mạc còn thông. Trẻ có các bất thường này cần được khám kỹ vùng bẹn.
Tìm hiểu thêm:
Dấu hiệu nhận biết thoát vị bẹn ở trẻ sơ sinh
Dấu hiệu thường dễ nhận thấy nhất là sự xuất hiện của khối phồng bất thường ở vùng bẹn. Kích thước khối thường thay đổi theo tư thế và mức độ tăng áp lực trong ổ bụng. Cha mẹ nên chú ý một số biểu hiện sau:
- Xuất hiện khối phồng ở vùng bẹn: Khối có thể nằm ở một hoặc cả hai bên, thường dễ quan sát hơn khi trẻ khóc, ho, rặn hoặc cử động nhiều.
- Khối phồng thay đổi theo trạng thái của trẻ: Khi trẻ nằm yên hoặc thư giãn, khối có thể nhỏ dần hoặc tạm thời biến mất, sau đó xuất hiện trở lại khi áp lực trong ổ bụng tăng.
- Bẹn hoặc bìu to bất thường ở bé trai: Khối thoát vị có thể kéo từ vùng bẹn xuống bìu, khiến một bên bìu trông lớn hoặc căng hơn bên còn lại.
- Khối phồng ở bẹn hoặc môi lớn ở bé gái: Túi thoát vị có thể kéo xuống môi lớn, tạo thành vùng sưng hoặc khối nổi rõ hơn ở một bên.
- Trẻ vẫn sinh hoạt bình thường khi chưa có biến chứng: Nhiều trẻ không biểu hiện đau rõ rệt và vẫn bú, ngủ bình thường, nhất là khi khối phồng có thể tự nhỏ lại.
Đưa trẻ đến bệnh viện ngay khi có một trong các dấu hiệu sau:
- Khối phồng đột ngột to, căng, cứng hoặc không nhỏ lại khi trẻ nằm yên.
- Trẻ quấy khóc liên tục, bỏ bú, nôn hoặc bụng chướng.
- Da trên khối phồng đỏ, tím hoặc đổi màu.
- Ở bé gái: khối chắc ở bẹn hoặc môi lớn, không xẹp. Đây có thể là buồng trứng nằm trong túi thoát vị.
Thoát vị bẹn ở trẻ sơ sinh được chẩn đoán như thế nào?
Chẩn đoán chủ yếu dựa vào khám lâm sàng. Bác sĩ kết hợp thông tin cha mẹ cung cấp với kết quả thăm khám trực tiếp, và chỉ định siêu âm khi cần.
Quá trình chẩn đoán thường bao gồm:
1. Khai thác thông tin
Với trẻ sơ sinh, quan sát của cha mẹ hoặc người trực tiếp chăm sóc là nguồn thông tin chính giúp bác sĩ định hướng chẩn đoán. Bác sĩ sẽ hỏi về thời điểm phát hiện khối phồng, vị trí xuất hiện và sự thay đổi của khối theo từng thời điểm. Cha mẹ cũng cần cho biết khối có rõ hơn khi trẻ khóc, ho hoặc rặn và có nhỏ lại hoặc biến mất khi trẻ nằm yên hay không.
Bên cạnh đó, bác sĩ sẽ khai thác các biểu hiện đi kèm như quấy khóc bất thường, bỏ bú, nôn, bụng chướng hoặc thay đổi đại tiện. Tiền sử sinh non, cân nặng lúc sinh và một số bất thường bẩm sinh cũng có thể được ghi nhận để hỗ trợ đánh giá. Khối phồng thường không xuất hiện đúng lúc trẻ được khám. Khi đó, ảnh hoặc video cha mẹ quay lại lúc trẻ khóc là thông tin rất có giá trị để bác sĩ xác định chẩn đoán.
2. Khám vùng bẹn
Khám lâm sàng giúp xác định đặc điểm của khối thoát vị. Bác sĩ quan sát và sờ nhẹ hai bên vùng bẹn nhằm đánh giá vị trí, kích thước, độ mềm và khả năng khối trở lại ổ bụng. Do khối phồng có thể rõ hơn khi áp lực trong ổ bụng tăng, bác sĩ cũng có thể quan sát vùng bẹn khi trẻ tự khóc hoặc rặn trong quá trình khám, thay vì chủ động làm trẻ khóc.
Việc thăm khám được điều chỉnh theo giới tính. Ở bé trai, bác sĩ kiểm tra thêm bìu, vị trí của tinh hoàn và xem khối có kéo dài xuống bìu hay không. Ở bé gái, bác sĩ kiểm tra vùng môi lớn để phát hiện khối thoát vị lan xuống và lưu ý khả năng buồng trứng nằm trong túi thoát vị. Bác sĩ cũng khám bên bẹn đối diện để phát hiện bất thường nếu có.

Bác sĩ kiểm tra vị trí, kích thước và đặc điểm khối phồng ở hai bên bẹn
3. Siêu âm
Siêu âm không phải xét nghiệm bắt buộc trong mọi trường hợp. Khi khối phồng có đặc điểm điển hình và được xác định rõ qua thăm khám, bác sĩ thường có thể chẩn đoán dựa trên lâm sàng. Siêu âm được cân nhắc khi biểu hiện chưa rõ, khối không xuất hiện tại thời điểm khám hoặc cần phân biệt với các bất thường khác ở vùng bẹn và bìu.
Qua hình ảnh siêu âm, bác sĩ có thể đánh giá vị trí và thành phần bên trong khối, chẳng hạn như ruột, dịch hoặc buồng trứng ở bé gái. Phương pháp này cũng hỗ trợ phân biệt với một số tình trạng có biểu hiện tương tự như tràn dịch màng tinh hoàn, nang thừng tinh hoặc các khối bất thường khác. Kết quả siêu âm cần được kết hợp với thăm khám lâm sàng để xác định chẩn đoán.
4. Đánh giá tình trạng kẹt hoặc nghẹt
Khi khối phồng không tự nhỏ lại, bác sĩ đánh giá ngay khả năng thoát vị bị kẹt. Bác sĩ kiểm tra độ căng, màu da trên khối và tình trạng toàn thân của trẻ. Nếu nguồn máu nuôi bị cản trở, thoát vị kẹt có thể tiến triển thành thoát vị nghẹt. Ruột là tạng thường bị ảnh hưởng nhất. Ở bé gái, buồng trứng nằm trong túi thoát vị có nguy cơ bị xoắn, nên cần được khám và xử trí sớm.
Khi nào cần điều trị?
Thoát vị bẹn ở trẻ sơ sinh không tự khỏi theo thời gian. Do đó, trẻ cần được điều trị sau khi chẩn đoán xác định, nhằm khắc phục đường thông còn tồn tại và hạn chế nguy cơ kẹt hoặc nghẹt. Tuy nhiên, thời điểm can thiệp không giống nhau ở mọi trẻ mà cần được bác sĩ cân nhắc dựa trên tuổi thai, cân nặng, tình trạng sức khỏe và mức độ của bệnh. Cụ thể:
- Trẻ đã được chẩn đoán nhưng chưa có biến chứng: Bác sĩ thường lên kế hoạch phẫu thuật để đóng đường thông.
- Trẻ sinh non: Thời điểm phẫu thuật cần được cân nhắc kỹ hơn, đặc biệt với trẻ sinh rất non hoặc vẫn đang điều trị tại bệnh viện. Bác sĩ sẽ cân bằng nguy cơ khối thoát vị bị kẹt với nguy cơ liên quan đến gây mê và các vấn đề hô hấp sau phẫu thuật. Theo AAP, với trẻ sinh non đang điều trị tại đơn vị hồi sức sơ sinh, trì hoãn phẫu thuật đến sau khi xuất viện có thể giảm biến chứng hô hấp mà không làm tăng rõ nguy cơ kẹt.
- Khối thoát vị bị kẹt hoặc nghi ngờ nghẹt: Trẻ cần được đưa đến cơ sở y tế ngay khi khối phồng căng, đau, không tự trở lại ổ bụng hoặc kèm các dấu hiệu toàn thân đã nêu ở phần trên. Đây là tình huống cấp cứu.

Thời điểm phẫu thuật phụ thuộc vào sức khỏe và nguy cơ biến chứng của trẻ
Các phương pháp điều trị hiện nay
Điều trị thoát vị vùng bẹn ở trẻ sơ sinh chủ yếu bằng phẫu thuật đóng đường thông còn tồn tại. Thuốc hoặc đai thoát vị không thể làm ống phúc tinh mạc tự đóng và không thay thế được phẫu thuật. Tùy tình trạng của trẻ, đặc điểm khối thoát vị và đánh giá của bác sĩ, phẫu thuật có thể được thực hiện bằng mổ mở hoặc nội soi.
1. Phẫu thuật mở
Phẫu thuật mở là phương pháp được sử dụng phổ biến để điều trị thoát vị vùng bẹn ở trẻ sơ sinh. Bác sĩ tạo một đường rạch nhỏ tại vùng bẹn, tiếp cận túi thoát vị và đưa các thành phần bên trong về ổ bụng nếu cần. Sau đó, túi thoát vị được thắt và đóng tại vị trí ống phúc tinh mạc còn thông nhằm ngăn các cơ quan trong ổ bụng tiếp tục đi xuống vùng bẹn.
Khác với phẫu thuật ở người lớn, trẻ sơ sinh thường không cần đặt lưới nhân tạo để gia cố thành bụng. Sau mổ, trẻ được theo dõi tình trạng vết mổ, khả năng bú, mức độ đau và các vấn đề hô hấp, đặc biệt ở trẻ sinh non.
2. Phẫu thuật nội soi
Phẫu thuật nội soi sử dụng các đường rạch nhỏ trên thành bụng để đưa camera và dụng cụ chuyên dụng vào ổ bụng. Qua hình ảnh quan sát trực tiếp, bác sĩ xác định lỗ bẹn trong và đóng đường thông gây thoát vị. Bác sĩ cũng quan sát được bên bẹn đối diện mà không cần thêm đường rạch. Đây là lợi thế khi trẻ bị thoát vị hai bên hoặc nghi ngờ bên còn lại vẫn còn thông.
Bác sĩ sẽ cân nhắc chỉ định nội soi dựa trên tuổi thai, cân nặng, tình trạng sức khỏe và đặc điểm thoát vị của trẻ. Bác sĩ cũng cân nhắc kinh nghiệm phẫu thuật viên và điều kiện của cơ sở điều trị để chọn kỹ thuật phù hợp, an toàn cho trẻ.
3. Xử trí khi khối thoát vị bị kẹt hoặc nghẹt
Khi khối thoát vị bị kẹt và không thể tự trở lại ổ bụng, trẻ cần được đưa đến cơ sở y tế để đánh giá sớm. Nếu chưa có dấu hiệu nghẹt, bác sĩ có thể cân nhắc nắn nhẹ để đưa các thành phần bị kẹt trở lại ổ bụng. Sau khi nắn thành công, trẻ vẫn cần phẫu thuật, thường trong vài ngày sau, khi vùng bẹn đã bớt phù nề. Nếu không mổ, khối thoát vị có thể kẹt lại.
Nếu không thể nắn khối thoát vị hoặc có dấu hiệu nghẹt, trẻ cần được phẫu thuật cấp cứu. Bác sĩ sẽ giải phóng cơ quan bị kẹt, kiểm tra xem cơ quan đó còn được cấp máu tốt không, xử lý tổn thương nếu có và sửa chữa vị trí thoát vị. Cha mẹ không nên tự nắn khối phồng tại nhà vì có thể gây tổn thương và làm chậm quá trình điều trị.
Những lưu ý cha mẹ cần biết
Khi chăm sóc trẻ bị thoát vị bẹn, bạn cần theo dõi sát những thay đổi của khối phồng và tuân thủ hướng dẫn điều trị. Một số lưu ý gồm:
- Cho trẻ bú theo nhu cầu: Bảo đảm trẻ nhận đủ dinh dưỡng mỗi ngày. Nếu trẻ thường xuyên nôn trớ, bú kém hoặc gặp khó khăn khi bú, cần trao đổi với bác sĩ để được đánh giá.
- Hạn chế tình trạng táo bón: Bạn nên theo dõi số lần đi tiêu và đặc điểm phân của trẻ. Khi trẻ khó đi tiêu kéo dài, hãy hỏi ý kiến bác sĩ, tránh tự ý sử dụng thuốc nhuận tràng hoặc các biện pháp kích thích hậu môn.
- Giữ vệ sinh vùng bẹn và bộ phận sinh dục: Thay tã thường xuyên, vệ sinh nhẹ nhàng và giữ da khô thoáng. Tránh để tã quá chật hoặc cọ xát nhiều vào vùng có khối phồng.
- Thông báo đầy đủ tình trạng sức khỏe trước phẫu thuật: Cha mẹ cần cung cấp thông tin về tiền sử sinh non, bệnh lý hô hấp, các đợt ngưng thở, thuốc đang sử dụng và những bất thường gần đây. Những thông tin này giúp bác sĩ đánh giá nguy cơ, lên kế hoạch gây mê và chăm sóc sau mổ.
- Chuẩn bị điều kiện chăm sóc sau xuất viện: Cha mẹ nên nắm rõ cách chăm sóc vết mổ, thời điểm có thể tắm cho trẻ, cách sử dụng thuốc và lịch tái khám. Cha mẹ cũng cần nắm những biểu hiện bất thường cần liên hệ bệnh viện.
- Theo dõi cả hai bên bẹn sau điều trị: Sau phẫu thuật, cha mẹ nên chú ý những thay đổi ở vùng bẹn đã mổ và bên đối diện. Nếu xuất hiện khối phồng mới, trẻ cần được tái khám để phân biệt tái phát với thoát vị mới hình thành.

Cha mẹ cần theo dõi sức khỏe và chăm sóc trẻ đúng hướng dẫn sau phẫu thuật
Kết luận
Thoát vị bẹn ở trẻ sơ sinh cần được phát hiện và điều trị đúng thời điểm. Điều trị sớm giúp hạn chế nguy cơ kẹt hoặc nghẹt, vốn có thể gây tổn thương các tạng trong túi thoát vị. Mỗi trẻ có đặc điểm sức khỏe khác nhau, nên thời điểm phẫu thuật cần được bác sĩ cân nhắc riêng cho từng trẻ. Cha mẹ nên chủ động đưa trẻ đi khám ngay khi phát hiện khối phồng bất thường ở vùng bẹn, kể cả khi trẻ vẫn bú và sinh hoạt bình thường.
Tại Khoa Sơ sinh - Bệnh viện Đại học Phenikaa, trẻ được thăm khám, đánh giá tình trạng sức khỏe và phối hợp với các chuyên khoa liên quan để xác định hướng xử trí phù hợp. Đặc biệt, trẻ sinh non hoặc có bệnh lý đi kèm cần được theo dõi và cân nhắc kỹ trước khi can thiệp. Cha mẹ có thể liên hệ hotline 1900 2262 để được tư vấn và hướng dẫn đặt lịch khám.









