Tầm soát ung thư đại trực tràng là bước quan trọng giúp phát hiện bệnh từ giai đoạn sớm, ngay cả khi chưa có triệu chứng rõ ràng. Vậy ai nên thực hiện, thời điểm nào là phù hợp và cần lưu ý những gì? Những thông tin cần thiết sẽ được chia sẻ trong bài viết dưới đây.
Tầm soát ung thư đại trực tràng là gì? Khác gì với 'đi khám bệnh' thông thường?
Đa số chúng ta thường có thói quen: "Đau mới đi khám". Nhưng với ung thư đại trực tràng, nếu đợi đến lúc đau, sụt cân hay đi ngoài ra máu thì thường bệnh đã ở giai đoạn muộn.
Tầm soát chính là "đi trước một bước":
- Phát hiện bệnh trước khi có triệu chứng: Đây là việc kiểm tra khi cơ thể bạn đang hoàn toàn bình thường, không hề có triệu chứng đau đớn hay khó chịu nào.
- Loại bỏ tổn thương tiền ung thư từ sớm: Trong tầm soát ung thư đại trực tràng, mục tiêu của nội soi đại trực tràng là tìm ra các Polyp. Các bác sĩ có thể cắt bỏ chúng ngay trong lúc nội soi, giảm đáng kể nguy cơ tiến triển thành ung thư trong tương lai.
- Cơ hội: Nếu chẳng may phát hiện ung thư ở giai đoạn sớm, việc điều trị sẽ đơn giản hơn, hiệu quả hơn, chi phí hợp lý hơn và cải thiện chất lượng cuộc sống.
Tầm soát ung thư đại trực tràng giúp phát hiện bệnh ngay cả khi chưa có triệu chứng rõ ràng
Những dấu hiệu "nghi ngờ" ung thư đại trực tràng: Đừng đợi đến khi quá muộn!
Ung thư đại trực tràng thường diễn biến âm thầm, nhưng cơ thể luôn để lại những "manh mối". Nếu bạn thấy mình có một trong các dấu hiệu dưới đây, đừng tự mua thuốc uống mà hãy đi kiểm tra ngay:
- Máu trong phân: Đừng chủ quan. Cho dù là máu đỏ tươi hay đỏ thẫm, đây là dấu hiệu báo động đỏ không được phép bỏ qua.
- Rối loạn đại tiện kéo dài: Bạn bỗng nhiên bị táo bón hoặc tiêu chảy bất thường, hoặc cả hai xen kẽ nhau nhưng dùng thuốc không cải thiện triệu chứng.
- Hình dạng phân lạ thường: Phân nhỏ, dẹt (như bút chì hoặc lá lúa). Đây có thể là dấu hiệu cho thấy khối u đang làm hẹp đường thoát của phân.
- Cảm giác đi ngoài "không hết": Luôn thấy nặng bụng, muốn đi ngoài liên tục nhưng sau khi đi xong vẫn thấy khó chịu, không thoải mái.
- Đau bụng: Những cơn đau tức nặng hoặc co thắt ở vùng bụng, khung chậu xuất hiện thường xuyên.
- Sụt cân bất thường: Bạn không thay đổi chế độ ăn uống hoặc thói quen tập luyện nhưng cân nặng giảm > 5% trong 6 tháng.
Đau bụng âm ỉ, kéo dài có thể là dấu hiệu ung thư đại trực tràng cần được thăm khám sớm
Nhóm đối tượng cần kiểm tra sớm
Đừng đợi đến khi có bệnh mới đi khám. Nếu bạn hay người thân thuộc 3 nhóm dưới đây, hãy chủ động.
1. Người từ 45 trở lên
- Nguy cơ mắc ung thư đại trực tràng tăng dần theo độ tuổi, đặc biệt từ sau 45 tuổi.
- Theo khuyến cáo cập nhật của Hiệp hội Ung thư Hoa Kỳ (ACS, 2021) và Nhóm Đặc nhiệm Dịch vụ Phòng ngừa Hoa Kỳ (USPSTF, 2021), độ tuổi bắt đầu tầm soát đã được hạ từ 50 xuống 45 do xu hướng trẻ hóa của bệnh.
- Nhiều trường hợp bệnh không có triệu chứng ở giai đoạn đầu nhưng vẫn âm thầm tiến triển.
2. Người có yếu tố nguy cơ cao
Nhóm đối tượng có nguy cơ cao bao gồm:
2.1. Di truyền (Gia đình có người mắc bệnh)
Đây là nhóm cần đặc biệt lưu tâm. Nếu trong nhà có bố mẹ, anh chị em ruột từng bị ung thư đại trực tràng hoặc có quá nhiều polyp, bạn mang trong mình mã gen nhạy cảm hơn.
Lưu ý: Một số hội chứng di truyền như đa polyp tuyến gia đình (FAP – Familial Adenomatous Polyposis) hoặc hội chứng Lynch có thể khiến polyp xuất hiện từ khi còn rất trẻ. Nếu rơi vào nhóm này, bạn cần tầm soát từ tuổi 20–25 theo chỉ định của bác sĩ.
2.2. Tiền sử đã từng có Polyp
Không phải cứ cắt xong polyp là xong. Nếu bác sĩ thông báo bạn từng có:
+ Polyp lớn.
+ Có nhiều polyp (từ 3 cái trở lên).
+ Kết quả sinh thiết bất thường.
Bạn chính là đối tượng cần được theo dõi sát vì nguy cơ tái phát polyp là đáng kể.
2.3. Lối sống chưa khoa học
Chế độ ăn uống ít chất xơ, nhiều thịt đỏ, thực phẩm chế biến sẵn.
Thói quen hút thuốc lá, uống nhiều rượu bia.
Cơ thể thừa cân, béo phì hoặc ít tham gia các hoạt động thể chất.
2.4. Rối loạn chuyển hóa
Ít ai biết rằng đái tháo đường tuýp 2 và béo phì cũng là "thủ phạm" tiếp tay cho ung thư.
Lượng đường và mỡ trong máu cao tạo ra môi trường thuận lợi thúc đẩy sự tăng sinh tế bào bất thường. Những người thừa cân, ít vận động thường có nguy cơ mắc bệnh cao hơn nhóm người có thể trạng cân đối.
2.5. Tiền sử mắc bệnh tiêu hóa
Nếu bạn mắc viêm loét đại tràng chảy máu hoặc bệnh Crohn kéo dài trên 8 năm, nguy cơ ung thư hóa niêm mạc đại tràng tăng đáng kể do tình trạng viêm mạn tính tái diễn.
Tình trạng viêm mạn tính tái diễn làm tăng nguy cơ biến đổi tế bào niêm mạc thành tế bào ác tính. Đây là nhóm có nguy cơ cao gấp nhiều lần người có hệ tiêu hóa khỏe mạnh.
Những người có tiền sử gia đình mắc ung thư đại trực tràng thuộc nhóm cần tầm soát sớm
Tìm hiểu thêm:
- 5 Dấu Hiệu Ung Thư Trực Tràng Cảnh Báo Cần Đi Khám Sớm
- Nguyên Nhân Ung Thư Trực Tràng: Những Yếu Tố Nguy Cơ Cần Biết
Các phương pháp sàng lọc ung thư đại trực tràng hiện nay
Hiện nay, các phương pháp tầm soát ung thư đại trực tràng ngày càng đa dạng, ít xâm lấn và phù hợp với nhiều đối tượng khác nhau. Tùy vào độ tuổi và tình trạng sức khỏe, bạn có thể lựa chọn những phương pháp sau:
1. Nội soi đại tràng - trực tràng
Nội soi đại trực tràng là phương pháp có thể vừa chẩn đoán, vừa điều trị dự phòng trong cùng một lần thực hiện - điều mà các xét nghiệm phân hay chụp CT không làm được. Nếu phát hiện polyp, bác sĩ sẽ tiến hành cắt bỏ ngay trong quá trình soi.
Với những vùng nghi ngờ, bác sĩ sẽ lấy mẫu mô (sinh thiết) để làm xét nghiệm giải phẫu bệnh. Đây là bằng chứng xác thực nhất để xác định tính chất lành tính hay ác tính của tổn thương.
Hiện nay, với kỹ thuật nội soi gây mê, bạn sẽ không còn cảm giác đau đớn, khó chịu. Bạn chỉ cần nằm nghỉ ngơi, mọi quy trình sẽ được thực hiện theo đúng quy trình y tế, đảm bảo an toàn và thoải mái cho người bệnh.
Nội soi đại - trực tràng tại Trung tâm Tiêu hóa - Bệnh viện Đại học Phenikaa ứng dụng hệ thống nội soi hiện đại, cho hình ảnh sắc nét
2. CLVT đại trực tràng (CT Colonography)
CT Colonography (Nội soi đại tràng ảo): Đây là kỹ thuật sử dụng máy CT đa dãy để chụp các lát cắt cực mỏng qua ổ bụng sau khi đại tràng đã được bơm hơi căng. Phần mềm chuyên dụng sẽ dựng lại hình ảnh 3D lòng đại tràng, cho phép bác sĩ "đi xuyên qua" lòng ruột như đang nội soi thật.
Nhiều người lầm tưởng nội soi đại tràng ảo thì không cần uống thuốc. Thực tế, để hình ảnh 3D rõ nét và không bị nhầm lẫn với phân thừa, bạn vẫn phải trải qua quy trình uống thuốc làm sạch đại tràng.
CT Colonography có thể bỏ sót những tổn thương nhỏ hoặc polyp nằm phẳng trên bề mặt niêm mạc. Vì thế, nếu hình ảnh cho thấy dấu hiệu nghi ngờ, người bệnh vẫn cần nội soi đại trực tràng để quan sát trực tiếp và thực hiện sinh thiết hoặc cắt bỏ tổn thương khi cần.
3. Xét nghiệm máu ẩn trong phân (guaiac Fecal Occult Blood Test - gFOBT)
gFOBT là phương pháp xét nghiệm truyền thống dùng để phát hiện vết máu nhỏ trong phân thông qua phản ứng đổi màu trên giấy thử đặc biệt. Khi có máu, giấy chỉ thị sẽ chuyển sang màu xanh, cho thấy khả năng xuất hiện chảy máu trong đường tiêu hóa.
Tuy nhiên, kết quả gFOBT dễ bị ảnh hưởng bởi chế độ ăn và thuốc. Những thực phẩm như thịt đỏ, bông cải xanh, trái cây chua, vitamin C hoặc thuốc bổ sung sắt có thể làm sai lệch kết quả. Do đó, người bệnh cần kiêng các yếu tố này khoảng 3 - 7 ngày trước khi làm xét nghiệm để đảm bảo độ chính xác.
4. Xét nghiệm hóa miễn dịch trong phân (FIT)
FIT là xét nghiệm giúp phát hiện hemoglobin trong phân - dấu hiệu cho thấy có thể đang xảy ra chảy máu trong ống tiêu hóa. So với phương pháp tìm máu ẩn truyền thống, FIT cho kết quả ổn định hơn vì hầu như không bị ảnh hưởng bởi chế độ ăn uống.
Tuy nhiên, không phải trường hợp ung thư đại trực tràng nào cũng gây chảy máu tại thời điểm xét nghiệm. Ngược lại, một số bệnh lý tiêu hóa lành tính như viêm loét đại tràng hay bệnh Crohn cũng có thể làm phân lẫn máu. Vì vậy, xét nghiệm FIT nên được thực hiện định kỳ và nếu kết quả bất thường, người bệnh cần nội soi đại trực tràng để chẩn đoán chính xác.
5. Xét nghiệm DNA trong phân (mt-sDNA)
Xét nghiệm mt-sDNA là phương pháp phân tích mẫu phân để tìm các dấu hiệu di truyền đặc trưng liên quan đến ung thư đại trực tràng và những tổn thương tiền ung thư có nguy cơ cao. Thay vì chỉ phát hiện máu ẩn, kỹ thuật này tập trung nhận diện các biến đổi bất thường ở mức phân tử, giúp tăng khả năng phát hiện bệnh.
So với các xét nghiệm phân truyền thống, mt-sDNA cho độ tin cậy cao hơn trong việc sàng lọc ung thư đại trực tràng. Tuy nhiên, nếu kết quả cho thấy dấu hiệu bất thường, người bệnh vẫn cần thực hiện nội soi đại tràng - trực tràng để quan sát trực tiếp và đưa ra chẩn đoán chính xác.
Địa chỉ tầm soát uy tín tại Hà Nội
Sau khi hiểu rõ các phương pháp tầm soát, bước tiếp theo là chọn địa chỉ thực hiện uy tín và phù hợp với bạn. Tại khu vực miền Bắc, Trung tâm Tiêu hóa Bệnh viện Đại học Phenikaa là một trong số ít đơn vị triển khai tầm soát ung thư đại trực tràng bằng hệ thống nội soi Olympus EVIS X1 CV1500 ứng dụng trí tuệ nhân tạo theo tiêu chuẩn Nhật Bản. Công nghệ AI tích hợp giúp hệ thống tự động nhận diện các tổn thương nghi ngờ - kể cả polyp nhỏ chỉ 1–2 mm ở những vị trí khó quan sát - mà nội soi thông thường dễ bỏ sót.
Bên cạnh công nghệ hiện đại, Trung tâm có đội ngũ bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa được đào tạo trong và ngoài nước. Trung tâm được dẫn dắt bởi TS. BS Bùi Chí Nam - chuyên gia đầu ngành trong lĩnh vực Tiêu hóa. Đội ngũ bác sĩ làm chủ nhiều kỹ thuật nội soi chẩn đoán, can thiệp và cắt polyp kích thước lớn, đồng thời xử lý các tổn thương giai đoạn sớm ngay trong quá trình nội soi, giúp giảm nguy cơ tiến triển thành ung thư.
Hiện nay, Trung tâm thăm khám và điều trị toàn bộ bệnh lý đường tiêu hóa - từ thực quản, dạ dày đến đại tràng, gan, mật và tụy - cho tất cả độ tuổi. Trung tâm áp dụng mô hình chăm sóc toàn diện, xây dựng phác đồ cá nhân hóa dựa trên tình trạng sức khỏe từng người bệnh.
Trung tâm Tiêu hóa Bệnh viện Đại học Phenikaa quy tụ đội ngũ chuyên gia thực hiện thăm khám, chẩn đoán, điều trị bệnh lý về tiêu hóa
Chuẩn bị gì trước khi đi tầm soát?
Để tầm soát cho kết quả chính xác và an toàn, bạn cần lưu ý những điều sau:
- Trước ngày kiểm tra, nên ăn uống thanh đạm, dễ tiêu; tránh sử dụng sữa, nước có ga, rượu bia và cà phê sau 21 giờ tối.
- Khi được chỉ định nội soi, cần tuân thủ đầy đủ hướng dẫn của nhân viên y tế: có thể phải nhịn ăn khoảng 8 giờ, nhịn uống khoảng 2 giờ trước khi nội soi và uống thuốc làm sạch đại tràng theo đúng chỉ định của bác sĩ.
- Phụ nữ đang mang thai cần thông báo rõ tình trạng với bác sĩ; không thực hiện chụp cắt lớp vi tính hoặc X-quang do nguy cơ ảnh hưởng đến thai nhi. Ngoài ra, nên tránh nội soi nếu đang trong thời kỳ kinh nguyệt.
- Cần chủ động chia sẻ tiền sử bệnh lý, thuốc đang sử dụng hoặc có tiền sử dị ứng hay không để bác sĩ có hướng điều chỉnh hoặc tạm ngưng một số loại thuốc trước khi nội soi nhằm đảm bảo an toàn.
Trao đổi kỹ với bác sĩ để nắm rõ các lưu ý quan trọng khi thực hiện tầm soát
Kết luận
Tầm soát ung thư đại trực tràng là giải pháp quan trọng giúp phát hiện sớm tổn thương tiền ung thư và nâng cao cơ hội điều trị thành công. Việc chủ động kiểm tra định kỳ không chỉ giúp bảo vệ sức khỏe đường tiêu hóa mà còn giảm đáng kể nguy cơ biến chứng nguy hiểm.
Nếu bạn đang tìm kiếm địa chỉ uy tín, Trung tâm Tiêu hóa – Bệnh viện Đại học Phenikaa là lựa chọn đáng cân nhắc. Với đội ngũ bác sĩ giàu kinh nghiệm, hệ thống nội soi hiện đại và quy trình thăm khám chuẩn quốc tế, Trung tâm cam kết mang lại độ chính xác và an toàn cao nhất cho người bệnh. Đừng chần chừ trước những dấu hiệu bất thường, hãy liên hệ ngay Hotline: 1900 886648 để được tư vấn và đặt lịch thăm khám kịp thời.
