Mỗi năm, trên thế giới có khoảng 1,25 triệu trẻ em mắc bệnh lao, trong đó hàng trăm nghìn trẻ tử vong do căn bệnh này. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), Việt Nam vẫn nằm trong 30 quốc gia có gánh nặng bệnh lao cao nhất toàn cầu, với khoảng 182.000 ca mắc mới và tái phát mỗi năm, trong đó không ít trường hợp là trẻ nhỏ. Điều đáng lo ngại là hệ miễn dịch của trẻ sơ sinh còn non nớt, khiến các em có nguy cơ cao mắc những thể lao nặng như lao màng não hoặc lao kê, để lại di chứng nghiêm trọng, thậm chí đe dọa tính mạng. Tiêm vắc xin BCG giúp bảo vệ trẻ trước những biến chứng nguy hiểm của bệnh lao, góp phần tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển khỏe mạnh trong những năm tháng đầu đời.
Vắc xin BCG là gì?
BCG (Bacillus Calmette-Guérin) là loại vắc xin sống giảm độc lực được sử dụng để phòng bệnh lao, đặc biệt là các thể lao nặng ở trẻ nhỏ như lao màng não và lao kê. Đây là một trong những vắc xin đầu tiên trẻ được tiêm ngay sau khi sinh và nằm trong Chương trình Tiêm chủng mở rộng tại Việt Nam cũng như nhiều quốc gia trên thế giới.
1. Thành phần của vắc xin
Vắc xin này có thành phần chính là vi khuẩn Mycobacterium bovis sống đã được làm giảm độc lực. Đây là vi khuẩn có họ hàng gần với Mycobacterium tuberculosis – tác nhân gây bệnh lao ở người. Ngoài thành phần chính, vắc xin còn chứa các tá dược giúp duy trì độ ổn định và hiệu quả của chế phẩm.
2. Cơ chế hoạt động
Sau khi tiêm vào da, vi khuẩn sống giảm độc lực bắt đầu hoạt động. Chúng kích thích hệ miễn dịch nhận diện mầm bệnh và tạo ra các tế bào miễn dịch đặc hiệu chống lại vi khuẩn lao.
Khi trẻ tiếp xúc với trực khuẩn lao (Mycobacterium tuberculosis) trong môi trường sống, hệ miễn dịch đã được “huấn luyện” sẽ phản ứng nhanh hơn, giúp hạn chế sự nhân lên của vi khuẩn và giảm đáng kể nguy cơ bệnh tiến triển thành các thể lao nặng.
BCG không ngăn vi khuẩn lao xâm nhập, nhưng giúp cơ thể kiểm soát bệnh tốt hơn - giảm biến chứng nặng và nguy cơ tử vong.
Vắc xin phòng lao (BCG) do Việt Nam sản xuất
Vắc xin BCG phòng bệnh gì?
Vắc xin được thiết kế để phòng bệnh lao, đặc biệt là các thể lao nặng ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ. Mặc dù không thể ngăn ngừa hoàn toàn mọi trường hợp mắc lao, nhưng BCG đã được chứng minh có khả năng làm giảm rõ rệt nguy cơ mắc các thể bệnh nguy hiểm có tỷ lệ tử vong cao.
1. Phòng lao màng não
Lao màng não là tình trạng vi khuẩn lao xâm nhập hệ thần kinh trung ương, gây viêm màng não. Đây là một trong những biến chứng nghiêm trọng nhất của bệnh lao.
Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, trẻ có thể đối mặt với nhiều di chứng như: Chậm phát triển trí tuệ, co giật, liệt vận động, mất thính lực, tử vong. Theo tổng hợp nhiều nghiên cứu lâm sàng, BCG giúp giảm khoảng 64–86% nguy cơ mắc lao màng não ở trẻ nhỏ (WHO, 2018).
2. Phòng lao kê
Lao kê xảy ra khi trực khuẩn lao lan theo đường máu đến nhiều cơ quan trong cơ thể như phổi, gan, lách, não và tủy xương. Đây là thể lao tiến triển nhanh, có tỷ lệ tử vong cao nếu không được điều trị sớm. Các nghiên cứu cho thấy BCG giúp giảm 52–80% nguy cơ lao kê ở trẻ nhỏ, tương tự mức bảo vệ đối với lao màng não (WHO, 2018).
3. Bảo vệ trẻ nhỏ trước các thể lao nặng
Ở trẻ nhỏ, hệ miễn dịch chưa hoàn thiện nên khi nhiễm trực khuẩn lao, bệnh thường diễn tiến nhanh và dễ chuyển sang các thể lao nặng hơn người trưởng thành.
Việc tiêm phòng sớm giúp giảm nguy cơ mắc lao nặng, giảm tỷ lệ nhập viện do lao, hạn chế biến chứng lâu dài, giảm nguy cơ tử vong liên quan đến bệnh lao. Đây là lý do WHO và Bộ Y tế đều khuyến cáo nên tiêm BCG càng sớm càng tốt sau khi trẻ chào đời.
Vắc xin BCG phòng ngừa các bệnh lý liên quan đến vi khuẩn gây bệnh lao
Thời điểm tiêm BCG tốt nhất
Theo khuyến cáo của Bộ Y tế và WHO, 24 giờ đầu sau sinh là thời điểm lý tưởng để tiêm vắc xin nếu trẻ đủ điều kiện sức khỏe.
Tiêm sớm giúp trẻ hình thành miễn dịch trong vòng 6–8 tuần sau tiêm. Nếu chưa thể tiêm ngay sau sinh do một số nguyên nhân khách quan, trẻ nên được tiêm BCG trước khi tròn 1 tháng tuổi.
Nếu con bạn đang hoàn toàn khỏe mạnh, đừng trì hoãn mũi tiêm này, bởi càng kéo dài thời gian chưa được bảo vệ thì nguy cơ mắc bệnh càng tăng nếu trẻ tiếp xúc với nguồn lây.
1. Trẻ sinh non có tiêm BCG được không?
Đối với trẻ sinh non, bác sĩ sẽ đánh giá tình trạng sức khỏe trước khi chỉ định tiêm.
Nếu trẻ đã ổn định về hô hấp, tuần hoàn và không có chống chỉ định, trẻ vẫn có thể được tiêm BCG theo hướng dẫn của bác sĩ. Trường hợp trẻ nhẹ cân hoặc đang điều trị bệnh lý nặng, thời điểm tiêm sẽ được cân nhắc phù hợp nhằm đảm bảo an toàn và hiệu quả.
2. Nếu chưa tiêm BCG sau sinh thì phải làm sao?
Nếu trẻ chưa được tiêm BCG ngay sau khi sinh, cha mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở tiêm chủng hoặc bệnh viện có chuyên khoa Nhi để được khám sàng lọc và tiêm bù trong thời gian sớm nhất nếu trẻ đủ điều kiện. Tiêm muộn vẫn có ý nghĩa trong việc phòng ngừa các thể lao nặng, đặc biệt đối với những trẻ chưa từng tiếp xúc với nguồn lây.
Đối với trẻ dưới 2 tháng tuổi khỏe mạnh, thông thường không cần xét nghiệm lao trước khi tiêm BCG. Ở những trẻ lớn hơn hoặc có tiền sử tiếp xúc gần với người mắc lao, bác sĩ có thể chỉ định thực hiện các xét nghiệm như test Mantoux (phản ứng da tuberculin - kiểm tra cơ thể có từng tiếp xúc với vi khuẩn lao hay chưa) hoặc xét nghiệm IGRA (xét nghiệm máu phát hiện nhiễm lao tiềm ẩn) để đánh giá nguy cơ trước khi quyết định tiêm.
Tiêm muộn vẫn có ý nghĩa phòng ngừa bệnh lao cho trẻ
3. Có giới hạn độ tuổi tiêm BCG không?
Vắc xin BCG đạt hiệu quả cao nhất khi được tiêm ngay sau sinh hoặc trong tháng đầu đời. Tuy nhiên, nếu trẻ chưa được tiêm đúng lịch, bác sĩ vẫn sẽ xem xét chỉ định tiêm bù sau khi khám sàng lọc và đánh giá nguy cơ mắc bệnh.
Đối với trẻ lớn hơn, việc có cần tiêm BCG hay không sẽ phụ thuộc vào độ tuổi, tiền sử tiếp xúc với nguồn lây, tình trạng sức khỏe và hướng dẫn chuyên môn của bác sĩ.
Lưu ý: Cha mẹ không nên tự ý trì hoãn hoặc bỏ mũi tiêm BCG. Việc đưa trẻ đi tiêm đúng thời điểm theo khuyến cáo sẽ giúp hình thành miễn dịch sớm, giảm nguy cơ mắc các thể lao nặng và bảo vệ sức khỏe của trẻ ngay từ những ngày đầu đời.
Phản ứng sau tiêm có nguy hiểm không?
Sau khi tiêm vắc xin BCG, nhiều phụ huynh nhận thấy vùng da tại vị trí tiêm xuất hiện các dấu hiệu như sưng nhẹ, đỏ, nổi mụn mủ hoặc để lại sẹo. Đây là những phản ứng thường gặp và đa số là biểu hiện bình thường của quá trình cơ thể tạo miễn dịch, không phải là biến chứng nguy hiểm.
Thông thường, phản ứng sau tiêm sẽ diễn ra trong khoảng 2–3 tháng và tự khỏi mà không cần điều trị. Tuy nhiên, cha mẹ cũng cần nhận biết những dấu hiệu bất thường để đưa trẻ đến cơ sở y tế kịp thời.
1. Phản ứng bình thường sau tiêm
Vị trí tiêm BCG thường trải qua các giai đoạn thay đổi theo thời gian. Đây là diễn biến tự nhiên của quá trình hình thành miễn dịch.
Sau khoảng 2 tuần
Khoảng 2 tuần sau tiêm, vị trí tiêm có thể xuất hiện một nốt nhỏ hơi cứng, da vùng tiêm hơi đỏ hoặc gồ nhẹ. Trẻ thường không đau nhiều, vẫn bú, ngủ và sinh hoạt bình thường.
Đây là dấu hiệu cho thấy cơ thể bắt đầu đáp ứng với vắc xin.
Sau khoảng 4–6 tuần
Đến tuần thứ 4–6, nốt tiêm có thể phát triển thành một mụn nhỏ chứa dịch hoặc mủ. Sau đó, mụn sẽ tự vỡ, rỉ một lượng dịch rất ít rồi dần khô lại.
Nhiều phụ huynh lo lắng khi thấy vết tiêm có mủ, tuy nhiên đây là phản ứng miễn dịch bình thường, không phải là nhiễm trùng hay do tiêm sai kỹ thuật.
Sau 2–3 tháng
Sau khi mụn mủ khô, vị trí tiêm sẽ đóng vảy, lớp vảy bong tự nhiên và để lại một vết sẹo nhỏ có đường kính khoảng 3–7 mm. Đây là sẹo BCG, dấu hiệu thường gặp sau tiêm vắc xin phòng lao.
Tuy nhiên, không phải trẻ nào cũng để lại sẹo rõ ràng. Một số trẻ có thể không có sẹo hoặc sẹo rất mờ nhưng vẫn hình thành miễn dịch bảo vệ. Vì vậy, việc không thấy sẹo không đồng nghĩa với việc vắc xin không có hiệu quả.
Sẹo sau tiêm vắc xin phòng lao có thể hình thành sau 2-3 tháng
2. Khi nào cần đưa trẻ đi khám?
Mặc dù hầu hết các phản ứng sau tiêm BCG đều lành tính, cha mẹ vẫn cần theo dõi sát sức khỏe của trẻ. Nếu xuất hiện những biểu hiện dưới đây, nên đưa trẻ đến cơ sở y tế để được bác sĩ thăm khám.
Áp xe lớn tại vị trí tiêm
Nếu vùng tiêm sưng to, đỏ nhiều, đau, có nhiều mủ hoặc lan rộng ra xung quanh, trẻ có thể gặp tình trạng áp xe sau tiêm và cần được bác sĩ đánh giá.
Sốt cao kéo dài
Vắc xin BCG hiếm khi gây sốt. Vì vậy, nếu trẻ sốt từ 38,5°C trở lên, sốt kéo dài, kèm theo bỏ bú, quấy khóc nhiều hoặc li bì, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám để xác định nguyên nhân.
Sưng hạch bất thường
Một số trẻ có thể nổi hạch nhỏ ở nách cùng bên cánh tay được tiêm. Đây thường là phản ứng bình thường.
Tuy nhiên, nếu hạch sưng to, đau, hóa mủ hoặc tồn tại trong thời gian dài mà không cải thiện, trẻ cần được bác sĩ chuyên khoa kiểm tra.
Vết tiêm chảy mủ kéo dài
Nếu vị trí tiêm liên tục chảy mủ trong nhiều tuần, có mùi hôi, vùng da xung quanh đỏ nhiều hoặc vết thương không có dấu hiệu lành, cha mẹ không nên tự điều trị tại nhà mà cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được xử trí đúng cách.
Ngoài ra, nếu trẻ xuất hiện các dấu hiệu như khó thở, tím tái, co giật hoặc phản ứng dị ứng nghiêm trọng sau tiêm (rất hiếm gặp), cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay để được cấp cứu.
Chăm sóc vết tiêm đúng cách
Để vết tiêm hồi phục tự nhiên, cha mẹ chỉ cần:
- Giữ vùng da tại vị trí tiêm sạch và khô.
- Cho trẻ mặc quần áo mềm, rộng rãi, tránh cọ xát vào cánh tay.
- Tắm rửa bình thường nhưng không chà xát mạnh lên vết tiêm.
- Theo dõi diễn biến của vết tiêm theo từng giai đoạn và đưa trẻ đi khám nếu xuất hiện các dấu hiệu bất thường.
Tại vết tiêm có thể bị sưng nhẹ, nổi mụn mủ
Lưu ý: Phần lớn các phản ứng như sưng nhẹ, nổi mụn mủ, đóng vảy và để lại sẹo sau tiêm BCG đều là biểu hiện bình thường của quá trình cơ thể tạo miễn dịch. Phụ huynh không nên quá lo lắng hoặc tự ý can thiệp vào vết tiêm. Trong trường hợp có bất kỳ dấu hiệu bất thường nào, hãy đưa trẻ đến cơ sở y tế để được bác sĩ thăm khám và tư vấn kịp thời.
Đối tượng nào không nên tiêm vắc xin BCG?
Ở một số trường hợp, việc tiêm BCG có thể làm tăng nguy cơ xảy ra các biến chứng liên quan đến vắc xin, đặc biệt ở những người có hệ miễn dịch suy yếu. Vì vậy, trước khi tiêm, trẻ cần được khám sàng lọc để bác sĩ đánh giá tình trạng sức khỏe và chỉ định phù hợp.
Chống chỉ định
Một số trường hợp không nên tiêm vắc xin BCG hoặc cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá kỹ trước khi quyết định tiêm bao gồm:
Người mắc các bệnh suy giảm miễn dịch
Những trẻ mắc các bệnh suy giảm miễn dịch bẩm sinh hoặc mắc phải có khả năng chống lại tác nhân gây bệnh kém hơn người bình thường. Khi tiêm vắc xin sống giảm độc lực, vi khuẩn trong vắc xin có thể phát triển quá mức và gây bệnh.
Do đó, BCG chống chỉ định ở trẻ mắc các bệnh suy giảm miễn dịch nặng theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa.
Trẻ nhiễm HIV có biểu hiện suy giảm miễn dịch
Đối với trẻ nhiễm HIV, việc tiêm BCG cần được cân nhắc dựa trên tình trạng miễn dịch.
Theo khuyến cáo của WHO, trẻ nhiễm HIV đã có biểu hiện suy giảm miễn dịch không nên tiêm vắc xin, vì có nguy cơ mắc bệnh BCG lan tỏa – một biến chứng hiếm gặp nhưng rất nghiêm trọng.
Ngược lại, đối với trẻ sinh ra từ mẹ nhiễm HIV nhưng chưa xác định nhiễm bệnh hoặc chưa có dấu hiệu suy giảm miễn dịch, bác sĩ sẽ đánh giá cụ thể để đưa ra chỉ định phù hợp.
Người đang điều trị corticoid liều cao hoặc thuốc ức chế miễn dịch
Các thuốc corticoid sử dụng kéo dài với liều cao hoặc các thuốc ức chế miễn dịch có thể làm giảm khả năng đáp ứng miễn dịch của cơ thể.
Trong thời gian điều trị, người bệnh thường không được chỉ định tiêm các loại vắc xin sống giảm độc lực, bao gồm vắc xin BCG, nhằm hạn chế nguy cơ biến chứng liên quan đến vắc xin.
Người đang hóa trị hoặc xạ trị ung thư
Hóa trị và một số phương pháp điều trị ung thư có thể làm suy giảm số lượng và chức năng của các tế bào miễn dịch.
Vì vậy, người đang điều trị ung thư bằng hóa trị hoặc xạ trị thường không được tiêm BCG cho đến khi sức khỏe và hệ miễn dịch hồi phục theo đánh giá của bác sĩ.
Khi nào nên trì hoãn tiêm?
Không phải mọi trường hợp chưa đủ điều kiện tiêm đều là chống chỉ định. Với một số tình trạng sức khỏe tạm thời, trẻ chỉ cần hoãn tiêm đến khi cơ thể ổn định.
Trẻ đang sốt
Nếu trẻ có thân nhiệt từ 37,5°C trở lên hoặc đang sốt do bất kỳ nguyên nhân nào, việc tiêm chủng nên được tạm hoãn.
Sau khi trẻ khỏi sốt và được bác sĩ xác nhận đủ điều kiện sức khỏe, có thể tiếp tục tiêm BCG theo hướng dẫn.
Trẻ mắc bệnh nhiễm trùng cấp tính
Những trẻ đang mắc các bệnh nhiễm trùng như viêm phổi, viêm phế quản cấp, tiêu chảy cấp, nhiễm khuẩn huyết, viêm da nhiễm khuẩn và các nhiễm trùng khác cần được điều trị khỏi hoặc ổn định trước khi tiêm chủng. Trì hoãn tiêm khi trẻ đang nhiễm trùng không chỉ giúp trẻ an toàn hơn, mà còn giúp bác sĩ phân biệt rõ triệu chứng bệnh và phản ứng sau tiêm - tránh lo lắng không cần thiết cho cả gia đình.
Trẻ có tiền sử dị ứng hoặc phản ứng nặng sau tiêm
Nếu trẻ từng có phản ứng nghiêm trọng sau tiêm chủng hoặc có tiền sử dị ứng với bất kỳ thành phần nào của vắc xin BCG, cha mẹ cần thông báo đầy đủ cho bác sĩ trước khi tiêm.
Trẻ cần được thăm khám toàn diện trước khi tiêm
Vắc xin BCG được tiêm ở vị trí nào?
Bác sĩ tiêm BCG trực tiếp vào lớp da vùng mặt ngoài cánh tay trái, tại vị trí khoảng giữa vai và khuỷu tay.
Đây là vị trí được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Bộ Y tế Việt Nam khuyến cáo áp dụng thống nhất nhằm:
- Đảm bảo kỹ thuật tiêm đúng chuẩn.
- Giúp tạo đáp ứng miễn dịch hiệu quả.
- Dễ dàng theo dõi phản ứng tại vị trí tiêm.
- Thuận tiện nhận biết sẹo BCG sau này.
Khác với các loại vắc xin tiêm bắp hoặc tiêm dưới da, BCG phải được tiêm đúng lớp trong da. Nếu kỹ thuật tiêm không chính xác, hiệu quả miễn dịch có thể bị ảnh hưởng và nguy cơ xuất hiện các phản ứng tại chỗ cũng tăng lên.
Vì vậy, vắc xin BCG cần được thực hiện bởi nhân viên y tế đã được đào tạo về kỹ thuật tiêm trong da.
Nên tiêm vắc xin BCG ở đâu Hà Nội?
Lựa chọn cơ sở tiêm chủng uy tín là yếu tố quan trọng giúp trẻ được tiêm vắc xin BCG đúng chỉ định, đúng thời điểm và được theo dõi đầy đủ sau tiêm. Bên cạnh chất lượng vắc xin, quy trình khám sàng lọc, kỹ thuật tiêm và khả năng xử trí các tình huống phát sinh cũng góp phần đảm bảo an toàn cho trẻ.
Tại Trung tâm Tiêm chủng – Bệnh viện Đại học Phenikaa, trẻ được chăm sóc theo quy trình tiêm chủng khép kín, tuân thủ các hướng dẫn của Bộ Y tế. Hệ thống vắc xin được bảo quản trong hệ thống dây chuyền lạnh đạt tiêu chuẩn, duy trì nhiệt độ theo đúng yêu cầu của nhà sản xuất.
Khu vực tiêm chủng được thiết kế sạch sẽ, thông thoáng, tạo môi trường thoải mái cho trẻ và gia đình. Quy trình tiếp đón, khám, tiêm và theo dõi sau tiêm được bố trí khoa học, giúp giảm thời gian chờ đợi và hạn chế tâm lý căng thẳng của trẻ trong lần tiêm đầu đời.
Sau mỗi lần tiêm, thông tin được cập nhật trên hồ sơ tiêm chủng điện tử, giúp phụ huynh dễ dàng theo dõi lịch sử tiêm của trẻ.
Đồng thời, hệ thống nhắc lịch tiêm tự động hỗ trợ phụ huynh không bỏ lỡ các mũi vắc xin quan trọng trong Chương trình Tiêm chủng mở rộng cũng như các vắc xin dịch vụ, giúp trẻ được bảo vệ đầy đủ theo từng giai đoạn phát triển.
Tại Trung tâm Tiêm chủng Bệnh viện Đại học Phenikaa, mỗi trẻ được theo dõi khép kín - từ khám sàng lọc, tiêm chủng đến quan sát sau tiêm - bởi đội ngũ y bác sĩ chuyên về nhi khoa và tiêm chủng. Hệ thống bảo quản vắc xin đạt tiêu chuẩn chuỗi lạnh theo yêu cầu nhà sản xuất, đảm bảo chất lượng vắc xin đến tay trẻ.
Trẻ được tiêm chủng theo đúng quy trình của Bộ Y tế
Giá vắc xin BCG bao nhiêu tiền?
Tại Trung tâm Tiêm chủng Bệnh viện Đại học Phenikaa, vắc xin BCG có giá 190.000 đồng/mũi (cập nhật tháng 7/2026). Mức giá đã bao gồm chi phí tư vấn trước tiêm, khám sàng lọc theo quy định, thực hiện tiêm chủng và theo dõi sau tiêm tại Trung tâm Tiêm chủng. Người được tiêm sẽ được bác sĩ đánh giá tình trạng sức khỏe trước khi tiêm nhằm đảm bảo chỉ định phù hợp và an toàn.
Lưu ý, giá vắc xin có thể được điều chỉnh theo từng thời điểm hoặc tùy thuộc vào chính sách của bệnh viện. Để cập nhật thông tin mới nhất về giá, tình trạng vắc xin và đặt lịch tiêm, khách hàng nên liên hệ trực tiếp Trung tâm Tiêm chủng Bệnh viện Đại học Phenikaa để được tư vấn và hỗ trợ.
Kết luận
Tiêm vắc xin BCG đúng thời điểm là bước khởi đầu quan trọng giúp giảm nguy cơ mắc các thể lao nặng ở trẻ nhỏ. Tại Bệnh viện Đại học Phenikaa, trẻ được khám sàng lọc kỹ lưỡng trước tiêm bởi bác sĩ giàu kinh nghiệm, tiêm chủng theo đúng quy trình an toàn của Bộ Y tế và theo dõi sau tiêm trong môi trường bệnh viện đa chuyên khoa với đầy đủ phương tiện cấp cứu khi cần thiết.
Để đặt lịch tiêm cho con, bạn có thể liên hệ hotline: 1900 2262.
