Dính thắng lưỡi độ 4 có cần cắt không? Dấu hiệu cần điều trị sớm

Chào Khánh Quỳnh! Cảm ơn bạn đã tin tưởng và gửi câu hỏi đến chuyên mục Hỏi đáp của Bệnh viện Đại học Phenikaa. Dính thắng lưỡi là dị tật bẩm sinh khá phổ biến ở trẻ nhỏ, trong đó dính thắng lưỡi độ 4 được xem là mức độ nặng nhất và có thể ảnh hưởng rõ rệt đến khả năng bú, ăn, phát âm cũng như sự phát triển ngôn ngữ của trẻ. Nhiều phụ huynh khi phát hiện con bị dính thắng lưỡi nặng thường lo lắng không biết trẻ bị dính thắng lưỡi độ 4 có cần cắt không, cắt khi nào là phù hợp và liệu thủ thuật này có an toàn hay không. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về tình trạng này và đưa ra quyết định đúng đắn cho con.

Dính thắng lưỡi là gì?

Dính thắng lưỡi (hay còn gọi là dính phanh lưỡi hoặc dính lưỡi) là một dị tật bẩm sinh xuất hiện ngay từ khi trẻ mới sinh ra với tỷ lệ mắc khoảng 5% ở trẻ sơ sinh. Dây thắng lưỡi là một nếp niêm mạc mỏng nối mặt dưới của lưỡi với sàn miệng. Khi dây thắng lưỡi bị ngắn, dày hoặc căng sẽ khiến các cử động của lưỡi trở nên hạn chế.

Có nhiều phân loại mức độ dính thắng lưỡi khác nhau. Dựa trên chiều dài của thắng lưỡi được đo từ nơi bám của sàn miệng đến vị trí bám vào lưỡi, dính thắng lưỡi được chia thành 4 mức độ như sau:

• Mức độ 1: Trẻ bị dính thắng lưỡi nhẹ từ 12 – 16 mm
• Mức độ 2: Trẻ bị dính thắng lưỡi trung bình từ 8 – 11 mm
• Mức độ 3: Trẻ bị dính thắng lưỡi nặng từ 3 – 7 mm
• Mức độ 4: Trẻ bị dính thắng lưỡi hoàn toàn dưới 3 mm

Mức độ 1

Mức độ 2

Mức độ 3

Mức độ 4

Dính thắng lưỡi độ 4 được xem là mức độ nghiêm trọng nhất trong các cấp độ của dị tật này. Ở giai đoạn này, chiều dài của dây thắng lưỡi rất ngắn, thường chỉ còn dưới khoảng 3 mm, khiến phần lưỡi bị giữ chặt và hầu như không thể nâng lên hoặc đưa ra ngoài như bình thường.

Khi trẻ bị dính thắng lưỡi ở cấp độ 4, dây thắng lưỡi thường bám rất sát vào sàn miệng, làm hạn chế đáng kể khả năng vận động của lưỡi. Điều này có thể gây ảnh hưởng rõ rệt đến việc bú, ăn uống và phát âm, đặc biệt khi trẻ lớn dần và bắt đầu hình thành kỹ năng ngôn ngữ.

Cách nhận biết trẻ bị dính thắng lưỡi độ 4

Do là mức độ nặng nhất, dính thắng lưỡi độ 4 thường biểu hiện khá rõ ràng trong sinh hoạt hằng ngày của trẻ. Tuy nhiên, các dấu hiệu có thể khác nhau tùy theo từng giai đoạn phát triển. Việc quan sát sớm những bất thường sẽ giúp bạn chủ động đưa trẻ đi kiểm tra và có hướng can thiệp phù hợp, từ đó hạn chế ảnh hưởng lâu dài đến dinh dưỡng và khả năng giao tiếp.

1. Dấu hiệu ở trẻ sơ sinh

Trong những tháng đầu đời, dính thắng lưỡi độ 4 thường tác động trực tiếp đến quá trình bú mẹ. Khi bú mẹ, do lưỡi không thể di chuyển linh hoạt, trẻ khó tạo lực hút đủ mạnh để lấy sữa, dẫn đến việc bú kém hiệu quả.

Bạn có thể nhận thấy một số biểu hiện sau:

• Bú trong thời gian dài nhưng vẫn chưa no: Trẻ bú liên tục nhưng vẫn quấy khóc hoặc nhanh đói trở lại sau khi bú.
• Nhanh mệt khi bú: Bé thường phải dừng bú giữa chừng, ngủ gật hoặc bỏ bú sớm do mất nhiều sức.
• Dễ bị sặc hoặc trớ sữa: Khả năng phối hợp giữa động tác bú và nuốt không tốt.
• Tăng cân chậm: Trẻ không đạt mức tăng cân phù hợp theo từng tháng, cho thấy lượng sữa hấp thu chưa đáp ứng nhu cầu phát triển.
• Khi bé khóc, quan sát thấy đầu lưỡi có dạng chữ V

Những dấu hiệu này đôi khi dễ bị hiểu nhầm là do hệ tiêu hóa chưa hoàn thiện hoặc thói quen bú của trẻ. Vì vậy, bạn nên theo dõi tổng thể tình trạng ăn uống, giấc ngủ và sự phát triển thể chất của bé để có đánh giá chính xác hơn.

2. Dấu hiệu ở trẻ lớn hơn

Khi trẻ bước vào giai đoạn tập nói và bắt đầu ăn các loại thức ăn đặc, hạn chế về vận động của lưỡi sẽ thể hiện rõ rệt hơn. Lúc này, dính thắng lưỡi độ 4 không chỉ ảnh hưởng đến việc ăn uống mà còn tác động đáng kể đến khả năng phát âm và giao tiếp của trẻ.

Một số dấu hiệu thường gặp ở trẻ lớn gồm:

• Phát âm không rõ ràng hoặc nói ngọng: Trẻ gặp khó khăn khi nói nhiều từ, lời nói thiếu tròn tiếng so với độ tuổi.
• Khó phát âm các âm cần sự linh hoạt của lưỡi: Đặc biệt là những âm như l, r, tr, kh,… hoặc các âm yêu cầu lưỡi chạm lên vòm miệng.
• Không thể thè lưỡi ra khỏi hàm dưới hoặc chỉ đưa ra được một đoạn rất ngắn: Đây là biểu hiện đặc trưng của tình trạng dính thắng lưỡi nặng.
• Khó liếm môi hoặc tự làm sạch răng bằng lưỡi: Điều này có thể khiến thức ăn dễ bám lại trong khoang miệng, làm tăng nguy cơ các vấn đề răng miệng như sâu răng,...
• Không thể nâng lưỡi lên để chạm vào hàm trên

Trẻ bị dính thắng lưỡi độ 4 thường có thắng lưỡi ngắn và dày, khiến việc nâng lưỡi lên gặp nhiều khó khăn

Khi nào cần can thiệp cắt thắng lưỡi độ 4?

Trong phần lớn trường hợp, dính thắng lưỡi độ 4 thường được bác sĩ xem xét chỉ định cắt thắng lưỡi. Nguyên nhân là do ở mức độ này, dây thắng lưỡi quá ngắn và bám chặt, khiến khả năng vận động của lưỡi bị hạn chế rõ rệt. Những hạn chế này thường khó cải thiện chỉ bằng việc theo dõi hoặc tập luyện đơn thuần.

Quyết định can thiệp không chỉ dựa vào hình dạng của dây thắng lưỡi mà còn phụ thuộc vào mức độ ảnh hưởng đến sinh hoạt và sự phát triển của trẻ. Khi các biểu hiện bất thường kéo dài hoặc gây cản trở đến việc ăn uống và giao tiếp, bác sĩ sẽ cân nhắc thời điểm thực hiện thủ thuật phù hợp.

Bác sĩ thường khuyến nghị cắt thắng lưỡi trong các trường hợp sau:

• Trẻ bú khó hoặc bú không hiệu quả
• Ảnh hưởng đến quá trình ăn uống ở trẻ
• Chậm tăng cân so với chuẩn
• Khó khăn trong phát âm, có nguy cơ ảnh hưởng đến sự phát triển ngôn ngữ lâu dài

Với những trường hợp ảnh hưởng khả năng bú, cần can thiệp phẫu thuật càng sớm càng tốt để đảm bảo sức khỏe thể chất cho trẻ. Với trẻ sơ sinh có ảnh hưởng bú mẹ, thủ thuật frenotomy có thể được thực hiện ngay trong những tuần đầu sau sinh. Với trẻ lớn hơn, thủ thuật thường được chỉ định khi có ảnh hưởng rõ ràng đến phát âm, thường từ 2–4 tuổi trở lên. Can thiệp đúng thời điểm giúp cải thiện nhanh khả năng vận động của lưỡi. Từ đó, trẻ bú tốt hơn, ăn uống thuận lợi hơn và phát triển ngôn ngữ tự nhiên hơn trong những năm đầu đời.

Hình ảnh trẻ bị dính thắng lưỡi độ 4 - trường hợp thường được xem xét chỉ định cắt thắng lưỡi

Điều gì xảy ra nếu dính thắng lưỡi độ 4 không được điều trị?

Đây là băn khoăn của không ít phụ huynh khi phát hiện con mắc tình trạng này. Trên thực tế, nếu dính thắng lưỡi độ 4 không được xử trí đúng thời điểm, những hạn chế trong vận động của lưỡi có thể kéo dài và gây ra nhiều ảnh hưởng đến sự phát triển toàn diện của trẻ, đặc biệt là trong giai đoạn học nói và hình thành kỹ năng ăn uống. Nếu không được điều trị kịp thời, trẻ có thể đối mặt với một số hệ quả lâu dài sau đây:

• Chậm phát triển ngôn ngữ: Lưỡi vận động hạn chế khiến trẻ gặp khó khăn trong việc phát âm và học nói, dẫn đến chậm nói hoặc nói chưa rõ so với độ tuổi.
• Tình trạng nói ngọng kéo dài: Trẻ có thể phát âm sai nhiều âm, đặc biệt là các âm cần sự linh hoạt của lưỡi và tình trạng này có thể tiếp diễn nếu không được can thiệp.
• Gặp khó khăn trong ăn uống: Việc bú, nhai và nuốt thức ăn trở nên kém hiệu quả, khiến trẻ ăn chậm, dễ mệt hoặc kén ăn, chậm tăng cân.
• Khó giữ vệ sinh răng miệng: Lưỡi không thể di chuyển để làm sạch khoang miệng, khiến thức ăn dễ bám lại trên răng và nướu, có thể làm tăng khả năng sâu răng, viêm nướu hoặc hôi miệng.

Quy trình điều trị dính thắng lưỡi độ 4

Để tránh những ảnh hưởng lâu dài kể trên, việc tìm hiểu quy trình điều trị đúng đắn là bước tiếp theo bạn cần nắm rõ. Thông thường, quá trình điều trị dính thắng lưỡi độ 4 cho trẻ sẽ diễn ra theo các bước cơ bản sau:

1. Thăm khám và đánh giá

Nếu nhận thấy trẻ có dấu hiệu bất thường nghi ngờ dính thắng lưỡi, bạn nên sớm đưa bé đến các cơ sở y tế có chuyên môn để được thăm khám và đánh giá tình trạng cụ thể. Việc xác định đúng mức độ dính sẽ giúp bác sĩ lựa chọn hướng xử trí phù hợp, đảm bảo an toàn và hiệu quả cho trẻ.

2. Thực hiện thủ thuật cắt thắng lưỡi

Trẻ có thể được gây tê hoặc gây mê tùy theo độ tuổi và tình trạng cụ thể. Bác sĩ sẽ tiến hành cắt dây thắng lưỡi bằng dụng cụ chuyên dụng, thời gian thực hiện thường nhanh, khoảng 10 - 15 phút. Sau thủ thuật, trẻ thường có thể về nhà trong ngày và ăn uống trở lại sau vài giờ. Vết thương thường lành trong 1–2 tuần, tuy nhiên khả năng vận động lưỡi cần thêm thời gian luyện tập để cải thiện hoàn toàn.

3. Chăm sóc sau phẫu thuật

Sau cắt thắng lưỡi, vùng can thiệp có thể xuất hiện lớp trắng. Đây là hiện tượng lành thương bình thường, bạn không cần lo lắng. Điều quan trọng là tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ và giữ vệ sinh răng miệng sạch sẽ. Hạn chế để trẻ đưa tay hoặc cắn vật cứng vào vùng vết cắt, đồng thời theo dõi các dấu hiệu bất thường.

Trẻ được kiểm tra trước khi tiến hành điều trị dính thắng lưỡi độ 4 để đảm bảo an toàn và hiệu quả

Chăm sóc trẻ sau khi cắt thắng lưỡi độ 4

Sau khi thực hiện thủ thuật cắt thắng lưỡi độ 4, việc chăm sóc đúng cách trong những ngày đầu đóng vai trò rất quan trọng.

1. Những điều cần làm sau khi cắt

Sau khi cắt thắng lưỡi, bạn nên thực hiện một số việc dưới đây để giúp trẻ hồi phục nhanh và hạn chế biến chứng:

• Cho trẻ bú hoặc uống nước theo hướng dẫn của bác sĩ, ưu tiên thức ăn mềm, dễ nuốt trong vài ngày đầu để giúp trẻ dễ chịu và hỗ trợ làm sạch khoang miệng tự nhiên.
• Giữ vệ sinh miệng sạch sẽ, dùng gạc sạch thấm nước muối sinh lý lau nhẹ nhàng vùng miệng cho trẻ sau khi bú hoặc ăn, tránh chạm mạnh vào vị trí vết cắt.
• Theo dõi dấu hiệu chảy máu hoặc bất thường, đặc biệt khi thấy máu chảy nhiều, kéo dài, trẻ quấy khóc liên tục, bỏ bú hoặc vùng lưỡi sưng to, có mùi hôi thì cần đưa trẻ đi kiểm tra sớm.
• Đưa trẻ tái khám đúng lịch hẹn, giúp bác sĩ đánh giá quá trình lành thương và hướng dẫn chăm sóc hoặc tập luyện phù hợp với từng giai đoạn hồi phục.

2. Bài tập vận động lưỡi sau khi cắt

Khi vết thương đã ổn định, trẻ thường được hướng dẫn thực hiện một số bài tập vận động lưỡi nhằm tăng độ linh hoạt và hạn chế tình trạng dính lại thắng lưỡi.

• Thè lưỡi ra ngoài, mở miệng và đưa lưỡi ra phía trước trong vài giây rồi thả lỏng để giúp kéo giãn cơ lưỡi.
• Liếm môi, cho trẻ dùng lưỡi liếm môi trên và môi dưới hoặc di chuyển theo vòng tròn để tăng sự linh hoạt của lưỡi.
• Đưa lưỡi sang hai bên, thực hiện chậm rãi từ trái sang phải để cải thiện biên độ vận động của lưỡi.
• Luyện phát âm các âm đơn giản như a, la, ta, na nhằm hỗ trợ khả năng phối hợp giữa lưỡi, môi và hàm trong quá trình nói.
• Tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ hoặc chuyên gia ngôn ngữ trị liệu, không nên cho trẻ tập quá sớm hoặc quá nhiều khi vết thương chưa hồi phục hoàn toàn.

Hình ảnh minh họa giai đoạn chăm sóc và nuôi dưỡng trẻ sau khi thực hiện thủ thuật cắt thắng lưỡi độ 4

Kết Luận

Hy vọng những thông tin trên đã giúp bạn hiểu rõ hơn về vấn đề dính thắng lưỡi độ 4 có cần cắt không và thời điểm can thiệp phù hợp cho trẻ. Việc thăm khám sớm tại cơ sở y tế uy tín sẽ giúp đánh giá chính xác mức độ dính thắng lưỡi cũng như lựa chọn phương pháp điều trị an toàn. Nếu bạn đang tìm kiếm địa chỉ đáng tin cậy, Bệnh viện Đại học Phenikaa có đội ngũ bác sĩ chuyên khoa giàu kinh nghiệm và trang thiết bị hiện đại, hỗ trợ chẩn đoán chính xác và tư vấn phương pháp điều trị phù hợp cho từng trẻ. Để được tư vấn chi tiết và đặt lịch khám nhanh chóng, bạn hãy liên hệ hotline 1900 886648 để được hỗ trợ kịp thời.