U bì buồng trứng là một dạng u lành tính có tính chất bẩm sinh, hình thành từ sự phát triển bất thường của tế bào mầm ngay từ giai đoạn phôi thai. Khối u này có thể tồn tại âm thầm trong nhiều năm mà không gây triệu chứng rõ ràng. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ nguyên nhân hình thành, dấu hiệu nhận biết sớm và mức độ nguy hiểm của u nang bì, từ đó chủ động theo dõi và xử trí kịp thời để bảo vệ sức khỏe sinh sản.
U bì buồng trứng là gì?
U bì buồng trứng, còn được biết đến với tên gọi u quái buồng trứng (dạng trưởng thành lành tính), là một loại u nang phát triển từ tế bào mầm trong buồng trứng. Đây là nhóm tế bào đặc biệt có khả năng biệt hóa thành nhiều loại mô khác nhau của cơ thể. Vì nguồn gốc này, khối u có thể chứa các thành phần như tóc, răng, mô mỡ hoặc tuyến bã.
Phần lớn các trường hợp u bì buồng trứng có tính chất lành tính và tiến triển chậm. Bệnh thường gặp ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản và nhiều trường hợp được phát hiện tình cờ khi siêu âm phụ khoa định kỳ do không có biểu hiện rõ ràng.
Mặc dù bản chất lành tính, khối u vẫn cần được theo dõi y tế, vì khi tăng kích thước, u có thể gây biến chứng như xoắn phần phụ, vỡ nang hoặc chèn ép các cơ quan lân cận.
Không ít phụ nữ nhầm lẫn u bì với u nang buồng trứng chức năng – loại thường xuất hiện và tự biến mất theo chu kỳ kinh nguyệt. Điểm khác biệt cơ bản: u bì có bản chất bẩm sinh và không tự hết, trong khi u nang chức năng thường không cần can thiệp. Đây là lý do phác đồ điều trị của hai loại này hoàn toàn khác nhau.
U nang bì buồng trứng là một loại u phát triển từ tế bào mầm
Nguyên nhân hình thành u nang bì buồng trứng
U nang bì buồng trứng hình thành do rối loạn trong quá trình phát triển và biệt hóa của tế bào mầm ngay từ giai đoạn phôi thai. Tế bào mầm là nhóm tế bào đặc biệt có khả năng phát triển thành nhiều loại mô khác nhau của cơ thể. Khi quá trình biệt hóa này diễn ra không hoàn toàn hoặc sai lệch, tế bào mầm có thể tạo thành một khối u bất thường. Bên trong khối u đó có thể chứa mô mỡ, tóc, răng hoặc tuyến bã – những thành phần vốn thuộc các cơ quan khác của cơ thể.
Về bản chất, đây được xem là một bất thường có tính chất bẩm sinh, không phải do thói quen sinh hoạt, ăn uống hay tác động từ môi trường trong giai đoạn trưởng thành. Tuy nhiên, khối u có thể phát triển dần theo thời gian dưới ảnh hưởng của nội tiết tố, đặc biệt trong độ tuổi sinh sản khi hormone estrogen hoạt động mạnh.
Dấu hiệu nhận biết u bì buồng trứng
U nang bì buồng trứng thường phát triển âm thầm trong thời gian dài và không gây biểu hiện rõ ràng ở giai đoạn đầu. Nhiều trường hợp chỉ được phát hiện tình cờ khi siêu âm phụ khoa định kỳ. Tuy nhiên, khi khối u tăng kích thước hoặc xuất hiện biến chứng, người bệnh có thể nhận thấy một số dấu hiệu sau:
- Đau bụng dưới âm ỉ hoặc từng cơn: Cơn đau thường xuất hiện ở một bên hố chậu tương ứng với vị trí buồng trứng có khối u. Mức độ đau có thể tăng khi vận động mạnh, thay đổi tư thế đột ngột hoặc gần kỳ kinh.
- Cảm giác nặng bụng, chướng bụng: Khi khối u phát triển lớn, người bệnh có thể cảm thấy đầy bụng, căng tức hoặc khó chịu vùng bụng dưới do sự chèn ép lên các cơ quan lân cận.
- Rối loạn kinh nguyệt: Một số phụ nữ có thể gặp tình trạng chu kỳ không đều, rong kinh hoặc đau bụng kinh tăng dần. Tuy nhiên, triệu chứng này không đặc hiệu và có thể gặp trong nhiều bệnh lý phụ khoa khác.
- Tiểu nhiều hoặc táo bón: Nếu khối u có kích thước lớn, sự chèn ép lên bàng quang hoặc trực tràng có thể gây tiểu nhiều lần hoặc rối loạn đại tiện.
- Đau bụng dữ dội kèm buồn nôn: Đây là dấu hiệu cảnh báo biến chứng xoắn buồng trứng. Tình trạng này cần được cấp cứu kịp thời để tránh hoại tử buồng trứng.
Đau bụng dưới âm ỉ có thể là dấu hiệu của u nang bì buồng trứng.
Nếu bạn đang băn khoăn về những triệu chứng trên, đừng chờ đến khi có biến chứng mới đi khám. Bác sĩ Khoa Phụ – Bệnh viện Đại học Phenikaa sẵn sàng tư vấn cho bạn – gọi ngay 1900 886648.
U bì buồng trứng có nguy hiểm không?
Những dấu hiệu trên tuy không đặc hiệu, nhưng lại là tín hiệu quan trọng cho thấy khối u đang phát triển. Vậy thực sự, u bì buồng trứng có nguy hiểm không? Phần lớn u nang bì buồng trứng là tổn thương lành tính và tiến triển chậm. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là bệnh hoàn toàn vô hại. Khi khối u tăng kích thước hoặc không được theo dõi đúng cách, bạn vẫn có nguy cơ gặp phải các biến chứng ảnh hưởng đến sức khỏe và khả năng sinh sản. Dưới đây là các nguy cơ cần lưu ý:
1. Nguy cơ xoắn buồng trứng
Đây là biến chứng thường gặp nhất của u nang bì buồng trứng. Khi khối u làm buồng trứng trở nên nặng và dễ xoay quanh cuống mạch máu, tình trạng xoắn có thể xảy ra. Người bệnh thường xuất hiện đau bụng dữ dội, đột ngột, kèm buồn nôn hoặc nôn. Nếu không được can thiệp phẫu thuật kịp thời, buồng trứng có thể bị thiếu máu và hoại tử.
U nang bì buồng trứng có thể gây xoắn buồng trứng nếu không theo dõi kịp thời
2. Nguy cơ vỡ nang
Mặc dù ít gặp, u bì vẫn có thể vỡ, đặc biệt khi chịu tác động mạnh hoặc khi khối u có kích thước lớn. Khi vỡ, các thành phần bên trong, bao gồm mỡ, keratin và dịch bã nhờn, tràn vào ổ bụng, gây ra phản ứng viêm phúc mạc hóa học – tình trạng viêm cấp tính do dịch mỡ và keratin từ khối u tiếp xúc với ổ bụng. Người bệnh sẽ xuất hiện đau bụng cấp, căng cứng bụng và cần được cấp cứu ngay.
3. Ảnh hưởng đến khả năng sinh sản
Nếu khối u phát triển lớn hoặc phải phẫu thuật nhiều lần, mô buồng trứng lành có thể bị tổn thương. Điều này có thể làm giảm dự trữ buồng trứng – tức là số lượng và chất lượng trứng còn lại – ảnh hưởng đến khả năng thụ thai trong tương lai, đặc biệt ở phụ nữ chưa sinh con.
4. Khả năng chuyển thành ác tính
Tỷ lệ ác tính hóa của u nang bì buồng trứng rất thấp, thường dưới 2% và chủ yếu gặp ở phụ nữ trên 45 tuổi. U quái buồng trứng trưởng thành chiếm khoảng 20 - 25% tổng số u nang buồng trứng, là loại u tế bào mầm phổ biến nhất.
Chẩn đoán u nang bì buồng trứng
Để xác định chính xác tính chất khối u và đánh giá nguy cơ biến chứng, bác sĩ có thể chỉ định các phương pháp sau:
- Khám phụ khoa: Bác sĩ tiến hành thăm khám vùng chậu để phát hiện khối bất thường ở phần phụ. Ở những trường hợp u kích thước lớn, có thể sờ thấy khối chắc, di động.
- Siêu âm phụ khoa (siêu âm đầu dò hoặc siêu âm ổ bụng): Đây là phương pháp quan trọng và phổ biến nhất. Hình ảnh u bì thường có cấu trúc hỗn hợp, có vùng tăng âm do chứa mô mỡ hoặc vôi hóa (răng). Siêu âm giúp đánh giá kích thước, vị trí và đặc điểm khối u.
- Chụp cộng hưởng từ (MRI) hoặc CT scan: Được chỉ định khi cần đánh giá chi tiết hơn cấu trúc khối u hoặc phân biệt với các loại u khác. MRI đặc biệt hữu ích trong việc xác định thành phần mỡ đặc trưng của u bì.
- Xét nghiệm máu (chất chỉ điểm khối u): Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể kiểm tra CA-125 (một chất chỉ điểm khối u trong máu) hoặc các chất chỉ điểm khối u khác để loại trừ nguy cơ ác tính, đặc biệt ở phụ nữ sau mãn kinh.
Siêu âm phụ khoa giúp phát hiện và đánh giá u bì buồng trứng
Các phương pháp điều trị hiện nay
Hiện nay, điều trị u bì chủ yếu là can thiệp ngoại khoa, nhằm loại bỏ khối u và phòng ngừa biến chứng như xoắn hoặc vỡ nang. Tùy theo kích thước khối u, mức độ dính, nguy cơ ác tính và tình trạng sức khỏe của người bệnh, bác sĩ sẽ lựa chọn phương pháp phẫu thuật phù hợp. Hai kỹ thuật được áp dụng phổ biến là phẫu thuật nội soi và phẫu thuật mở.
1. Phẫu thuật nội soi
Phẫu thuật nội soi là phương pháp được ưu tiên trong đa số trường hợp u quái buồng trứng lành tính. Mục tiêu của phẫu thuật là bóc u và bảo tồn tối đa mô buồng trứng lành, đặc biệt quan trọng với phụ nữ trẻ chưa sinh con, nhằm duy trì dự trữ buồng trứng và khả năng thụ thai sau này.
Bác sĩ đưa dụng cụ chuyên biệt vào ổ bụng qua các đường rạch nhỏ, tiến hành bóc tách và lấy khối u ra ngoài. Toàn bộ quá trình được quan sát trực tiếp qua màn hình nội soi.
Ưu điểm của phẫu thuật nội soi là ít xâm lấn, giảm đau sau mổ, thời gian nằm viện ngắn và hồi phục nhanh. Phương pháp này đặc biệt phù hợp với phụ nữ trẻ còn nhu cầu sinh sản. Tuy nhiên, kỹ thuật đòi hỏi trang thiết bị hiện đại và bác sĩ có kinh nghiệm để hạn chế nguy cơ làm vỡ nang trong quá trình bóc tách.
Phẫu thuật nội soi bóc u giúp bảo tồn buồng trứng lành
2. Phẫu thuật mổ ổ bụng
Phương pháp này thường được chỉ định khi khối u có kích thước lớn, nghi ngờ ác tính, dính nhiều hoặc có biến chứng phức tạp. Trong phương pháp này, bác sĩ rạch một đường mổ lớn hơn ở thành bụng để tiếp cận và xử trí khối u.
Dù thời gian hồi phục lâu hơn so với nội soi, phương pháp mổ mở giúp bác sĩ kiểm soát tốt hơn trong các tình huống phức tạp và giảm nguy cơ sót tổn thương. Bác sĩ chuyên khoa sẽ lựa chọn phương pháp phù hợp nhất dựa trên đánh giá toàn diện tình trạng của từng người bệnh.
Cách phòng ngừa và theo dõi lâu dài
Do u nang bì buồng trứng có tính chất bẩm sinh và liên quan đến bất thường của tế bào mầm, hiện nay chưa có biện pháp phòng ngừa tuyệt đối. Tuy nhiên, bạn hoàn toàn có thể kiểm soát rủi ro và hạn chế nguy cơ biến chứng bằng những bước đơn giản sau:
1. Tầm soát định kỳ để phát hiện u khi còn nhỏ
U nang bì buồng trứng thường phát triển âm thầm và không gây triệu chứng trong giai đoạn đầu. Khám phụ khoa và siêu âm định kỳ 6–12 tháng/lần giúp phát hiện khối u khi còn nhỏ. Từ đó, bác sĩ có thể theo dõi hoặc can thiệp kịp thời, trước khi biến chứng như xoắn hoặc vỡ nang xảy ra.
2. Theo dõi kích thước khối u
Với u nhỏ chưa cần phẫu thuật, bác sĩ sẽ hẹn tái khám định kỳ. Mỗi lần siêu âm, bác sĩ đánh giá xem khối u có thay đổi kích thước hoặc cấu trúc không. Nếu khối u tăng nhanh, tăng vượt 5–6cm hoặc có hình ảnh bất thường trên siêu âm hoặc xuất hiện triệu chứng, kế hoạch điều trị sẽ được điều chỉnh phù hợp.
3. Theo dõi sát hơn ở nhóm nguy cơ cao
Phụ nữ sau mãn kinh, người có khối u kích thước lớn hoặc có hình ảnh siêu âm không điển hình cần được theo dõi chặt chẽ hơn. Việc tái khám đúng hẹn và đánh giá kỹ bằng siêu âm hoặc MRI giúp phát hiện sớm các dấu hiệu nghi ngờ ác tính hoặc biến chứng.
4. Hạn chế vận động mạnh khi có u
Khi đã được chẩn đoán có u nang bì buồng trứng, bạn nên tránh các hoạt động xoay vặn mạnh vùng bụng - hông, nhảy cao hoặc mang vác nặng. Những động tác này có thể làm tăng nguy cơ xoắn buồng trứng, đặc biệt khi khối u có kích thước lớn.
5. Nhận biết dấu hiệu nguy hiểm
Bạn cần đến cơ sở y tế ngay nếu xuất hiện đau bụng dưới dữ dội, đau tăng nhanh trong thời gian ngắn, buồn nôn, nôn hoặc choáng. Đây có thể là dấu hiệu của xoắn buồng trứng hoặc vỡ nang, tình trạng cần được xử trí khẩn cấp để bảo tồn chức năng buồng trứng.
Bạn nên đi khám ngay nếu có các dấu hiệu bất thường
Kết luận
U bì buồng trứng là một khối u lành tính thường gặp ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản, có tính chất bẩm sinh và tiến triển chậm. Mặc dù đa số trường hợp không nguy hiểm, bệnh vẫn có thể gây biến chứng như xoắn buồng trứng, vỡ nang hoặc ảnh hưởng đến khả năng sinh sản nếu không được theo dõi đúng cách. Vì vậy, thăm khám phụ khoa định kỳ và xử trí kịp thời khi có dấu hiệu bất thường là yếu tố quan trọng giúp bảo vệ sức khỏe sinh sản lâu dài.
Đừng để sự lo lắng kéo dài mà không có câu trả lời. Một buổi siêu âm định kỳ chỉ mất 15–20 phút nhưng có thể giúp bạn yên tâm hoặc phát hiện sớm bất thường trước khi biến chứng xảy ra. Đặt lịch ngay với Khoa Phụ – Bệnh viện Đại học Phenikaa qua hotline 1900 886648.
