Xin chào bạn Hồng Anh,
Tay chân miệng độ 3 là giai đoạn bệnh nặng, đã xuất hiện các dấu hiệu rối loạn thần kinh, tim mạch hoặc hô hấp, vì vậy trẻ không nên tự theo dõi hay chăm sóc tại nhà. Trong trường hợp này, việc nhập viện điều trị và theo dõi sát tại cơ sở y tế có khả năng hồi sức tích cực là bắt buộc, nhằm phát hiện sớm và xử trí kịp thời các biến chứng nguy hiểm có thể xảy ra.
Để hiểu rõ hơn về dấu hiệu nhận biết, hướng xử trí và cách theo dõi trẻ mắc tay chân miệng đúng cách, bạn hãy theo dõi ngay nội dung bài viết dưới đây nhé.
Tay chân miệng độ 3 là gì?
Bệnh tay chân miệng khởi phát do sự xâm nhập của các loại virus thuộc nhóm enterovirus. Trong số đó, những tác nhân được ghi nhận phổ biến nhất gồm Coxsackievirus A6, A10, A16 và Enterovirus 71 (EV71). Đặc biệt, phần lớn các trường hợp tay chân miệng diễn tiến nặng, xuất hiện biến chứng nghiêm trọng như ở độ 3, thường có mối liên quan chặt chẽ đến virus EV71. Bên cạnh các chủng kể trên, bệnh cũng có thể do nhiều loại virus khác thuộc nhóm Coxsackie A và B gây ra, bao gồm A4–A7, A9, A10, B1–B3 và B5.
Tay chân miệng độ 3 được xếp vào nhóm mức độ nặng theo phân loại bệnh tay chân miệng của Bộ Y tế Việt Nam. Ở giai đoạn này, người bệnh đã xuất hiện các dấu hiệu biến chứng rõ ràng liên quan đến hệ thần kinh và tim mạch, tiềm ẩn nguy cơ đe dọa tính mạng. Do đó, bệnh nhân cần được xử trí cấp cứu và theo dõi điều trị tích cực tại cơ sở y tế tuyến chuyên sâu.
Tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm do virus đường ruột gây ra, thường khởi phát với các biểu hiện như sốt, nổi bóng nước hoặc ban đỏ ở lòng bàn tay, lòng bàn chân và tổn thương loét trong khoang miệng. Bệnh có thể xuất hiện quanh năm nhưng dễ gia tăng thành dịch vào các thời điểm giao mùa, đặc biệt từ tháng 3 đến tháng 5 và từ tháng 9 đến tháng 12 hằng năm.
Mặc dù tay chân miệng có thể gặp ở nhiều lứa tuổi, trẻ em dưới 5 tuổi vẫn là đối tượng mắc bệnh chủ yếu. Đáng chú ý, nhóm trẻ dưới 3 tuổi có nguy cơ rất cao xảy ra biến chứng nặng, trong đó tỷ lệ tử vong chiếm phần lớn các trường hợp tử vong do tay chân miệng nặng ở trẻ em, ước tính khoảng 75% – 86% theo một số nghiên cứu.
Theo hướng dẫn chẩn đoán và điều trị cập nhật của Bộ Y tế, bệnh tay chân miệng được chia thành 4 mức độ. Trong đó, tay chân miệng độ 3 được xem là giai đoạn cảnh báo nguy hiểm, bệnh có thể chuyển biến nhanh, gây tổn thương nghiêm trọng đến thần kinh, tim mạch, hô hấp và làm tăng nguy cơ nhiễm trùng toàn thân. Vì vậy, trẻ mắc bệnh cần được nhập viện kịp thời để theo dõi sát và can thiệp đúng phác đồ, nhằm hồi phục tối đa và giảm thiểu các biến chứng nguy hiểm.
>>>Xem thêm:
- Bệnh Tay Chân Miệng Cấp Độ 1 Bao Lâu Thì Khỏi? Có Lây Không?
- Bệnh Tay Chân Miệng Độ 2: Hình Ảnh, Dấu Hiệu Nhận Biết Và Cách Điều Trị
- Các giai đoạn tay chân miệng
Hình ảnh tay chân miệng bọng nước lan rộng
Triệu chứng của bệnh tay chân miệng độ 3
Ở giai đoạn 3, bệnh tay chân miệng đã diễn tiến nặng với các dấu hiệu rối loạn tim mạch và hô hấp rõ rệt. Trẻ mắc bệnh có thể biểu hiện một hoặc nhiều triệu chứng dưới đây:
1. Nhịp tim tăng nhanh bất thường
Ở trẻ không sốt, mạch có thể tăng trên 170 lần/phút. Với những trường hợp trẻ đang sốt trên 38°C, nhịp tim thường tăng khoảng 10 nhịp cho mỗi 1°C tăng của thân nhiệt. Tuy nhiên, một số trẻ có thể xuất hiện mạch chậm, đây là dấu hiệu nguy hiểm cần được theo dõi sát. Khi đó, bác sĩ sẽ đánh giá thêm các chỉ số huyết áp và tình trạng ý thức của trẻ.
Tình trạng tăng huyết áp tâm thu có thể gặp ở cấp độ 3, với các ngưỡng cảnh báo gồm:
- Trẻ dưới 12 tháng tuổi: huyết áp tâm thu từ 100 mmHg trở lên
- Trẻ từ 12 tháng đến dưới 24 tháng: huyết áp tâm thu từ 110 mmHg trở lên
- Trẻ từ 24 tháng tuổi trở lên: huyết áp tâm thu từ 115 mmHg trở lên
2. Rối loạn hô hấp
Trẻ có thể thở nhanh, thở khó, xuất hiện tiếng thở rít hoặc giảm nồng độ oxy trong máu với chỉ số SpO₂ dưới 94%. Đây là dấu hiệu cho thấy hệ hô hấp đang bị ảnh hưởng nghiêm trọng và cần can thiệp y tế khẩn cấp.
3. Biểu hiện rối loạn tuần hoàn ngoại biên
Da trẻ có thể nổi vân tím, kèm theo tình trạng vã mồ hôi nhiều, tay chân lạnh – cho thấy sự suy giảm lưu thông máu và nguy cơ sốc.
Ngoài các dấu hiệu nguy hiểm trên, bệnh vẫn có thể xuất hiện những tổn thương da điển hình như loét miệng, ban đỏ hoặc mụn nước ở lòng bàn tay, bàn chân, miệng; thậm chí lan sang mông, đầu gối hoặc các vị trí khác trên cơ thể. Tuy nhiên, trên thực tế, nhiều trường hợp trẻ chỉ xuất hiện rất ít mụn nước. Do đó, số lượng bóng nước không phản ánh chính xác mức độ nặng nhẹ của bệnh tay chân miệng.
Trẻ có dấu hiệu chuyển biến nặng cần được điều trị tại bệnh viện uy tín
Các biến chứng nguy hiểm có thể gặp ở bệnh tay chân miệng độ 3
Không phải ngẫu nhiên mà mức độ 3 được xếp vào nhóm nguy hiểm: ở đây, virus có thể tấn công nhiều cơ quan cùng lúc, diễn tiến nhanh và đe dọa trực tiếp đến tính mạng nếu không được theo dõi và điều trị kịp thời. Cụ thể, các cơ quan có nguy cơ bị tổn thương gồm:
1. Rối loạn thần kinh thực vật
Đây là biến chứng thường gặp và đặc biệt nguy hiểm ở cấp độ 3, xảy ra khi virus xâm nhập và ảnh hưởng trực tiếp đến hệ thần kinh trung ương. Trẻ có thể xuất hiện các biểu hiện như vã mồ hôi lạnh, tay chân lạnh, da tái hoặc nổi vân tím, nhịp tim tăng nhanh nhưng yếu, huyết áp dao động bất thường. Nếu không được nhận biết sớm, cơ thể trẻ có thể rơi vào trạng thái sốc trước khi gia đình kịp phản ứng.
2. Viêm màng não
Khi virus tay chân miệng lan đến màng não, trẻ có thể bị viêm màng não với các triệu chứng điển hình như đau đầu dữ dội, sốt cao, nôn ói liên tục, cổ cứng, sợ ánh sáng và rối loạn ý thức. Trong những trường hợp nặng, trẻ có thể hôn mê. Nếu không được điều trị đúng phác đồ, viêm màng não có nguy cơ để lại các di chứng thần kinh kéo dài, ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ.
3. Viêm não
Viêm não là một trong những biến chứng nặng nề nhất. Khi mô não bị tổn thương, trẻ có thể rơi vào trạng thái lơ mơ, mất ý thức, co giật kéo dài, rối loạn vận động hoặc xuất hiện các dấu hiệu liệt tạm thời. Di chứng thần kinh sau viêm não - chậm phát triển, rối loạn vận động - có thể ảnh hưởng đến cả cuộc đời của trẻ.
4. Viêm cơ tim
Virus tay chân miệng cũng có thể gây tổn thương cơ tim, làm suy giảm chức năng co bóp của tim. Trẻ mắc viêm cơ tim thường có biểu hiện tim đập nhanh bất thường (có thể trên 150 lần/phút), mệt mỏi, khó thở, mạch yếu và huyết áp giảm. Đây là biến chứng đặc biệt nguy hiểm vì có thể dẫn đến suy tim cấp hoặc đột tử nếu không được cấp cứu khẩn cấp.
5. Phù phổi cấp
Phù phổi cấp thường là hậu quả của suy tim cấp hoặc rối loạn thần kinh thực vật trong tay chân miệng độ 3. Trẻ có thể khó thở dữ dội, thở nhanh, thở rít, tím tái và nhanh chóng suy hô hấp. Nếu không được xử trí ngay, phù phổi cấp có thể gây tử vong trong thời gian rất ngắn.
6. Mất nước nghiêm trọng
Do sốt cao kéo dài, ăn uống kém và nôn ói nhiều, trẻ mắc tay chân miệng rất dễ rơi vào tình trạng mất nước nặng. Mất nước không chỉ làm cơ thể suy kiệt mà còn ảnh hưởng đến tuần hoàn, hô hấp và chức năng của nhiều cơ quan khác. Nếu không được bù nước và điện giải kịp thời, tình trạng này có thể khiến bệnh diễn tiến nặng hơn.
Trẻ có biểu hiện mất nước, li bì, mệt mỏi
Cần xử trí như thế nào khi trẻ mắc tay chân miệng độ 3?
Nguyên tắc cốt lõi trong điều trị bệnh tay chân miệng là nhận diện sớm các trường hợp có nguy cơ diễn tiến nặng, phân loại chính xác mức độ bệnh và triển khai biện pháp điều trị phù hợp theo từng phân độ. Song song với đó, trẻ cần được theo dõi sát các chỉ số sinh tồn nhằm phát hiện kịp thời biến chứng, kết hợp đảm bảo chế độ dinh dưỡng hợp lý để nâng cao thể trạng và khả năng miễn dịch.
Ở cấp độ 3, trẻ bắt buộc phải được chuyển đến điều trị tại các cơ sở y tế có đủ năng lực hồi sức, bao gồm bệnh viện đa khoa khu vực, bệnh viện đa khoa tỉnh hoặc bệnh viện chuyên khoa Nhi tuyến tỉnh. Trong trường hợp cơ sở tiếp nhận không đáp ứng được yêu cầu hồi sức tích cực, bệnh nhân sẽ được chuyển tuyến lên các bệnh viện Nhi, bệnh viện Truyền nhiễm hoặc các bệnh viện tuyến cuối theo phân công của Bộ Y tế.
Thực tế, tay chân miệng độ 3 là giai đoạn nguy hiểm, đòi hỏi trẻ phải được điều trị tại khoa hồi sức tích cực với sự can thiệp toàn diện của đội ngũ bác sĩ chuyên khoa. Theo Quyết định số 292/QĐ-BYT về hướng dẫn chẩn đoán và điều trị bệnh tay chân miệng, việc xử trí bệnh cần tuân thủ các nguyên tắc sau:
1. Hỗ trợ hô hấp
Bác sĩ sẽ chỉ định đặt nội khí quản và thở máy khi trẻ có một trong các dấu hiệu sau:
Hỗ trợ hô hấp bằng thở oxy qua mũi với lưu lượng tối đa 6 lít/phút. Nếu sau 30–60 phút trẻ đáp ứng kém, cần cân nhắc đặt nội khí quản để đảm bảo thông khí kịp thời.
Đặt nội khí quản và thở máy khi trẻ có các dấu hiệu suy hô hấp hoặc rối loạn nặng như: thở bất thường (ngưng thở, thở nông, thở bụng, thở rít, co kéo lồng ngực…), thở nhanh trên 70 lần/phút khi trẻ nằm yên và không sốt; rối loạn thần kinh thực vật nghiêm trọng (SpO₂ dao động, da tái, vã mồ hôi, nhịp tim trên 180 lần/phút khi không sốt); co cứng chi hoặc hôn mê.
2. Sử dụng thuốc điều trị
Tùy thuộc vào tình trạng của trẻ, bác sĩ sẽ chỉ định sử dụng các loại thuốc như sau:
- Sử dụng Phenobarbital với mục đích an thần và chống co giật, liều 10–20 mg/kg truyền tĩnh mạch trong 30 phút, có thể nhắc lại sau 8–12 giờ nếu cần, tổng liều không vượt quá 40 mg/kg/ngày.
- Truyền Immunoglobulin đường tĩnh mạch chậm trong 6–12 giờ, dùng một liều duy nhất. Với trẻ thừa cân hoặc béo phì, cần tính liều theo cân nặng hiệu chỉnh. Chỉ cân nhắc liều thứ hai sau 24 giờ nếu tình trạng bệnh diễn tiến xấu hơn.
- Dùng Dobutamin trong trường hợp suy tim cấp với nhịp tim nhanh trên 170 lần/phút và không kèm tăng huyết áp.
- Sử dụng Milrinone để điều trị suy tim ngắn hạn khi có tình trạng tăng huyết áp tâm thu; liều dùng được điều chỉnh tùy theo huyết áp thực tế. Ngừng thuốc khi huyết áp tâm thu dưới 90 mmHg ở trẻ dưới 12 tháng hoặc dưới 100 mmHg ở trẻ từ 12 tháng tuổi trở lên.
Điều chỉnh rối loạn nước – điện giải và xử trí hạ đường huyết kịp thời.
3. Kiểm soát sốt và co giật
Căn cứ vào tình trạng của trẻ, bác sĩ sẽ chỉ định:
- Hạ sốt tích cực trong trường hợp trẻ sốt cao liên tục từ 39,5°C không đáp ứng với Paracetamol, có thể phối hợp Ibuprofen và lau mát sau 12 giờ.
- Khi trẻ xuất hiện co giật, có thể dùng Midazolam liều 0,15 mg/kg/lần hoặc Diazepam liều 0,2–0,3 mg/kg truyền tĩnh mạch chậm; có thể lặp lại sau 10 phút nếu co giật chưa kiểm soát, tối đa 3 lần.
4. Theo dõi huyết áp và chỉ định lọc máu
Bác sĩ chuyên khoa sẽ thực hiện:
- Theo dõi huyết áp động mạch xâm lấn đối với những trường hợp phải dùng thuốc vận mạch hoặc đã được đặt nội khí quản.
- Chỉ định lọc máu liên tục khi trẻ thở máy kèm theo các dấu hiệu nặng như: sốc không đáp ứng điều trị sau 1–2 giờ; huyết áp trung bình ≤ 50 mmHg; sốt cao kéo dài không đáp ứng biện pháp hạ sốt sau 6–12 giờ; nhịp tim ≥ 180 lần/phút kèm da nổi vân tím dù huyết áp vẫn trong giới hạn bình thường.
- Theo dõi sát mạch, nhiệt độ, huyết áp, nhịp thở, mức độ tỉnh táo và SpO₂ mỗi 30–60 phút trong 2 giờ đầu, sau đó giãn cách 1–2 giờ/lần. Nếu có điều kiện, ưu tiên theo dõi huyết áp động mạch xâm lấn.
Tại Khoa Nhi – Bệnh viện Đại học Phenikaa, điều trị bệnh được triển khai theo phác đồ cập nhật của Bộ Y tế với sự theo dõi sát của đội ngũ hồi sức tích cực
Kết luận
Tin vui là khi được phát hiện sớm và điều trị đúng phác đồ tại cơ sở hồi sức đủ năng lực, phần lớn trẻ mắc tay chân miệng độ 3 có thể hồi phục hoàn toàn mà không để lại di chứng. Khoa Nhi – Bệnh viện Đại học Phenikaa là địa chỉ được nhiều phụ huynh tin tưởng nhờ đội ngũ bác sĩ chuyên khoa giàu kinh nghiệm, am hiểu sâu về các bệnh truyền nhiễm ở trẻ em, đặc biệt là tay chân miệng.
Tại Khoa Nhi, trẻ được thăm khám bài bản, phân độ bệnh chính xác và theo dõi sát sao theo phác đồ điều trị cập nhật của Bộ Y tế và quy trình chăm sóc toàn diện. Điều này giúp phát hiện sớm biến chứng và can thiệp kịp thời. Không chỉ chú trọng điều trị, đội ngũ y bác sĩ Khoa Nhi còn tận tâm tư vấn, đồng hành cùng gia đình trong suốt quá trình chăm sóc và hồi phục của trẻ.
Khi trẻ có dấu hiệu bệnh nặng, đừng chần chừ, hãy đưa con đến Khoa Nhi – Bệnh viện Đại học Phenikaa ngay để được thăm khám kịp thời. Việc can thiệp đúng thời điểm, đúng phác đồ sẽ góp phần bảo vệ an toàn và sức khỏe lâu dài cho con yêu. Liên hệ hotline 1900 886648 để được tư vấn và đặt lịch khám ngay hôm nay.
