Dù là bệnh lây truyền qua đường tình dục (STI) khá phổ biến, song nhiều người, đặc biệt là người trẻ trong độ tuổi quan hệ tình dục, vẫn chưa hiểu rõ nguyên nhân bị sùi mào gà. Điều này khiến không ít trường hợp chủ quan trong việc phòng ngừa, chỉ phát hiện bệnh khi các tổn thương đã phát triển rõ rệt hoặc vô tình lây nhiễm cho bạn tình. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ nguyên nhân và những yếu tố làm tăng nguy cơ mắc sùi mào gà để chủ động phòng tránh hiệu quả hơn.
Nguyên nhân bị sùi mào gà
Sùi mào gà (tên khoa học: Condyloma acuminata) là bệnh lây truyền qua đường tình dục do virus Human Papillomavirus (HPV) gây ra. Đây là nhóm virus gây u nhú ở người, có khả năng xâm nhập vào da và niêm mạc thông qua các vi tổn thương nhỏ khi tiếp xúc.
Trong số hơn 200 chủng HPV đã được ghi nhận, HPV type 6 và 11 là hai chủng liên quan nhiều nhất đến sự hình thành các tổn thương sùi ở vùng sinh dục, hậu môn hoặc khoang miệng. HPV type 6 và 11 thuộc nhóm nguy cơ thấp (low-risk HPV) - có khả năng gây tăng sinh mô nhưng rất ít liên quan đến ung thư.
Thời gian ủ bệnh sùi mào gà thường kéo dài từ 3 tuần đến 9 tháng, phổ biến nhất là khoảng 2 - 3 tháng sau khi nhiễm HPV. Tuy nhiên, ở một số trường hợp, virus có thể tồn tại âm thầm trong cơ thể hơn 1 năm trước khi xuất hiện triệu chứng rõ rệt.
Sau khi xâm nhập vào cơ thể, HPV chủ yếu tấn công lớp tế bào biểu mô tại da và niêm mạc, đặc biệt ở những vị trí có tổn thương vi thể như vết trầy xước nhỏ trong quá trình quan hệ tình dục. Virus sau đó kích hoạt các protein E6 và E7 - đây là các protein có khả năng 'tắt' cơ chế bảo vệ tự nhiên của tế bào - từ đó làm rối loạn quá trình phân chia tế bào bình thường. Quá trình này khiến các tế bào phát triển bất thường và dần hình thành các nốt sùi nhô lên trên bề mặt da.
HPV có thể tồn tại âm thầm nhiều tháng trước khi biểu hiện ra bên ngoài
Những yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh
Bên cạnh nguyên nhân trực tiếp, nguy cơ mắc sùi mào gà còn liên quan đến nhiều yếu tố khác như thói quen tình dục, khả năng miễn dịch và việc chăm sóc sức khỏe cá nhân. Những yếu tố này có thể khiến virus HPV dễ xâm nhập, tồn tại lâu trong cơ thể và làm tăng khả năng phát triển thành bệnh. Cụ thể:
1. Quan hệ tình dục ở độ tuổi sớm
Những người bắt đầu quan hệ tình dục trước 18 tuổi thường có nguy cơ nhiễm HPV cao hơn so với người trưởng thành. Ở giai đoạn này, cơ quan sinh dục và niêm mạc vẫn chưa phát triển hoàn thiện nên dễ bị tổn thương khi quan hệ, tạo điều kiện cho virus HPV xâm nhập.
Ngoài ra, việc thiếu kiến thức về tình dục an toàn hoặc chưa có thói quen sử dụng biện pháp bảo vệ đúng cách cũng làm tăng nguy cơ phát triển tổn thương dạng sùi và các bệnh lây truyền qua đường tình dục khác.
Quan hệ tình dục sớm làm tăng nguy cơ nhiễm HPV
2. Hệ miễn dịch suy giảm
Hệ miễn dịch có vai trò quan trọng trong việc kiểm soát và đào thải virus HPV khỏi cơ thể. Khi sức đề kháng suy giảm, virus sẽ có nhiều cơ hội tồn tại dai dẳng và phát triển thành các tổn thương sùi mào gà. Nguy cơ này thường cao hơn ở người mắc HIV/AIDS, người đang điều trị ung thư, sử dụng thuốc ức chế miễn dịch hoặc thường xuyên căng thẳng, thiếu ngủ kéo dài.
3. Vệ sinh vùng kín không đúng cách
Vệ sinh vùng kín không sạch sẽ hoặc sai cách có thể làm tăng nguy cơ viêm nhiễm và tạo điều kiện để HPV phát triển. Ngoài ra, việc thụt rửa sâu, sử dụng sản phẩm có tính tẩy rửa mạnh hoặc để vùng kín ẩm ướt kéo dài cũng dễ làm tổn thương niêm mạc, khiến virus thuận lợi xâm nhập hơn.
4. Có tiền sử mắc bệnh lây truyền qua đường tình dục
Người từng mắc các bệnh lây truyền qua đường tình dục như lậu, giang mai, herpes sinh dục hoặc Chlamydia thường có nguy cơ nhiễm HPV cao hơn. Những bệnh lý này có thể gây viêm loét hoặc tổn thương niêm mạc sinh dục, từ đó tạo điều kiện cho virus HPV dễ xâm nhập và tồn tại trong cơ thể.
5. Sử dụng chất kích thích, hút thuốc lá thường xuyên
Hút thuốc lá, lạm dụng rượu bia hoặc sử dụng chất kích thích có thể làm suy giảm khả năng miễn dịch tự nhiên của cơ thể. Điều này khiến cơ thể khó đào thải HPV hơn, đồng thời làm tăng nguy cơ virus tồn tại kéo dài và phát triển tổn thương dạng sùi. Một số nghiên cứu cũng cho thấy người hút thuốc lá lâu năm có nguy cơ nhiễm HPV dai dẳng cao hơn so với người không hút thuốc.
6. Nhiễm HPV có phải chắc chắn bị sùi mào gà không?
Không. Trên thực tế, phần lớn người nhiễm HPV sẽ không bao giờ phát triển sùi mào gà. Theo ước tính của CDC, đa số người có hoạt động tình dục sẽ nhiễm ít nhất một chủng HPV trong đời, nhưng chỉ một tỷ lệ nhỏ trong số đó xuất hiện tổn thương lâm sàng.
Sau khi nhiễm, diễn biến của HPV trong cơ thể thường đi theo một trong ba hướng:
- Đào thải tự nhiên: Khoảng 90% trường hợp, hệ miễn dịch tự nhận diện và loại bỏ virus trong vòng 12 - 24 tháng mà không cần điều trị và không xuất hiện bất kỳ triệu chứng nào. Người nhiễm thậm chí có thể không biết mình từng mang virus.
- Nhiễm âm thầm kéo dài (HPV tiềm ẩn): Một số trường hợp virus không bị đào thải nhưng cũng chưa gây tổn thương. HPV tồn tại ở trạng thái tiềm ẩn (latency) trong tế bào biểu mô, có thể kéo dài nhiều năm. Giai đoạn này người bệnh không có triệu chứng nhưng vẫn có khả năng lây cho người khác qua tiếp xúc trực tiếp. Virus có thể "tái hoạt động" khi hệ miễn dịch suy giảm do stress, bệnh lý nền, mang thai hoặc sử dụng thuốc ức chế miễn dịch.
- Phát triển thành tổn thương: Chỉ xảy ra khi virus tồn tại đủ lâu và vượt qua khả năng kiểm soát của hệ miễn dịch. Nếu nhiễm chủng HPV type 6 hoặc 11, tổn thương thường biểu hiện dưới dạng sùi mào gà. Nếu nhiễm chủng nguy cơ cao như type 16 hoặc 18, nguy cơ không phải sùi mào gà mà là biến đổi tiền ung thư tại cổ tử cung, hậu môn hoặc vùng hầu họng.
Điều đáng lưu ý là một người có thể nhiễm đồng thời nhiều chủng HPV khác nhau. Vì vậy, ngay cả khi không xuất hiện sùi mào gà, việc tầm soát HPV định kỳ vẫn rất quan trọng để phát hiện sớm các chủng nguy cơ cao có khả năng gây biến đổi ác tính.
Không phải ai nhiễm HPV cũng sẽ phát triển thành sùi mào gà
Làm gì để phòng ngừa nguy cơ mắc sùi mào gà?
Trên thực tế, việc giảm thiểu nguy cơ mắc sùi mào gà hoàn toàn khả thi nếu bạn duy trì những thói quen đơn giản sau:
1. Quan hệ tình dục an toàn
Sử dụng bao cao su trong mỗi lần quan hệ là bước phòng ngừa cơ bản nhất. Mặc dù bao cao su làm giảm đáng kể nguy cơ lây HPV nhưng không bảo vệ hoàn toàn, vì virus có thể tồn tại ở vùng da không được che phủ.
Vì vậy, bạn nên kết hợp thêm: kiểm tra sức khỏe tình dục cùng bạn tình trước khi quan hệ, trao đổi cởi mở về tiền sử bệnh lây truyền qua đường tình dục, và duy trì mối quan hệ chung thủy để giảm thiểu nguy cơ.
2. Tiêm vắc xin HPV đầy đủ và đúng thời điểm
Tiêm vắc xin HPV giúp phòng ngừa nhiều chủng HPV phổ biến liên quan đến sùi mào gà và ung thư cổ tử cung. Vắc xin Gardasil 9 hiện là loại được sử dụng rộng rãi nhất, có khả năng phòng ngừa 9 chủng HPV - bao gồm type 6 và 11 (gây sùi mào gà) cùng type 16 và 18 (liên quan đến ung thư cổ tử cung).
Hiệu quả bảo vệ thường cao nhất khi tiêm trước độ tuổi có quan hệ tình dục, tuy nhiên người trưởng thành vẫn có thể được bác sĩ tư vấn tiêm phòng tùy từng trường hợp. Việc tiêm đủ số mũi theo khuyến cáo giúp tăng hiệu quả bảo vệ lâu dài trước virus HPV.
Tiêm vắc xin HPV giúp phòng ngừa nhiều chủng virus nguy hiểm
3. Không dùng chung đồ dùng cá nhân
Ngoài đường tình dục, HPV còn có thể lây gián tiếp qua vật dụng cá nhân, dù tỷ lệ thấp hơn so với đường tình dục. Thói quen đơn giản nhất là sử dụng riêng khăn tắm, đồ lót và dao cạo - đặc biệt khi sống chung hoặc sử dụng phòng tắm công cộng, phòng gym hay hồ bơi.
4. Vệ sinh vùng kín đúng cách
Vệ sinh vùng kín đúng cách giúp duy trì môi trường pH tự nhiên, hạn chế viêm nhiễm và giảm nguy cơ tổn thương niêm mạc - yếu tố tạo điều kiện cho HPV xâm nhập.
Cách thực hiện: rửa nhẹ nhàng bằng nước sạch hoặc dung dịch vệ sinh có pH phù hợp (pH 3.8 - 4.5 đối với nữ), lau khô bằng khăn mềm riêng, mặc đồ lót cotton thoáng khí và thay hàng ngày. Tránh thụt rửa sâu bên trong âm đạo, sử dụng xà phòng có tính kiềm mạnh hoặc để vùng kín ẩm ướt kéo dài sau khi tắm, bơi.
5. Duy trì lối sống lành mạnh để tăng cường miễn dịch
Một hệ miễn dịch khỏe mạnh là yếu tố then chốt - giúp cơ thể tự đào thải HPV mà không cần điều trị. Để hỗ trợ quá trình này, bạn nên bổ sung đủ các vi chất quan trọng (vitamin C, kẽm, selen), ngủ đủ 7 - 8 tiếng mỗi đêm, tập thể dục ít nhất 150 phút mỗi tuần, và đặc biệt ngừng hút thuốc lá nếu đang hút. Hút thuốc không chỉ suy giảm miễn dịch, mà còn làm giảm khả năng tự đào thải HPV của cơ thể, kéo dài thời gian virus tồn tại và tăng nguy cơ phát triển tổn thương.
Lối sống lành mạnh hỗ trợ cơ thể kiểm soát HPV tốt hơn
6. Khám sức khỏe và tầm soát bệnh lây truyền qua đường tình dục định kỳ
Khám sức khỏe định kỳ giúp phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường liên quan đến HPV và những bệnh lây truyền qua đường tình dục khác. Đối với phụ nữ, xét nghiệm Pap smear (phết tế bào cổ tử cung) kết hợp xét nghiệm HPV định kỳ đặc biệt quan trọng để phát hiện sớm các biến đổi bất thường ở cổ tử cung do HPV gây ra.
7. Chủ động thăm khám khi có dấu hiệu bất thường
Nếu bạn phát hiện các nốt nhỏ sần sùi, mềm, màu da hoặc hơi hồng - mọc đơn lẻ hoặc thành cụm giống súp lơ - tại vùng sinh dục, hậu môn hay khoang miệng, đây có thể là dấu hiệu sùi mào gà. Cảm giác ngứa, rát hoặc khó chịu kéo dài tại vùng đó cũng là lý do cần đi khám sớm. Bạn nên đi khám ngay, không nên tự ý mua thuốc bôi hoặc cố đốt/cắt tại nhà vì có thể gây bội nhiễm và làm tổn thương lan rộng hơn.
Kết luận
Nguyên nhân bị sùi mào gà chủ yếu liên quan đến virus HPV và thường bắt đầu từ những thói quen mà nhiều người dễ chủ quan như quan hệ tình dục không an toàn, thiếu kiến thức phòng bệnh hoặc chậm thăm khám khi có dấu hiệu bất thường. Trong khi đó, HPV lại có thể tồn tại âm thầm trong cơ thể suốt nhiều tháng, thậm chí nhiều năm trước khi biểu hiện rõ ra bên ngoài.
Nếu xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ như nổi nốt sùi, mụn thịt bất thường ở vùng kín, hậu môn hoặc khoang miệng, bạn nên chủ động thăm khám sớm để được chẩn đoán và can thiệp kịp thời. Tại Khoa Phụ - Bệnh viện Đại học Phenikaa, bạn sẽ được bác sĩ trực tiếp thăm khám, đánh giá tổn thương nghi ngờ do HPV, tư vấn thực hiện các xét nghiệm cần thiết và xây dựng hướng điều trị phù hợp theo từng tình trạng cụ thể. Hệ thống trang thiết bị hiện đại và quy trình theo dõi cá thể hóa tại Khoa Phụ giúp kiểm soát bệnh hiệu quả và giảm nguy cơ tái phát. Để được tư vấn và đặt lịch khám, vui lòng liên hệ hotline 1900 2262.
