Bạn có biết rằng thói quen sinh hoạt hằng ngày, chế độ ăn uống hay môi trường sống đều có thể là nguyên nhân ung thư vòm họng? Nhiều người chỉ phát hiện khi bệnh đã tiến triển nặng, gây khó khăn cho việc điều trị. Hãy cùng tìm hiểu rõ hơn về các yếu tố gây bệnh để biết cách phòng tránh hiệu quả qua nội dung bài viết dưới đây nhé.
Ung thư vòm họng là gì?
Ung thư vòm họng (Nasopharyngeal Carcinoma – NPC) là một bệnh ung thư thuộc nhóm “ung thư đầu – cổ”, khởi phát từ sự phát triển bất thường của các tế bào biểu mô ở vùng vòm họng.
Tại Việt Nam, tỷ lệ mắc bệnh chiếm khoảng 12% trong tổng số các ca ung thư. Đáng lo ngại là gần 70% bệnh nhân được chẩn đoán khi đã ở giai đoạn muộn, khiến việc điều trị gặp nhiều khó khăn và làm tăng nguy cơ tử vong. Ung thư vòm họng hiện là một trong những loại ung thư phổ biến nhất ở nam giới Việt Nam.
Cũng như các bệnh lý ác tính khác, ung thư vòm xâm lấn, di căn đến các cơ quan lân cận hoặc di căn xa nếu không được phát hiện, can thiệp sớm. Việc chẩn đoán và điều trị kịp thời đóng vai trò quan trọng giúp cải thiện tiên lượng và kéo dài tuổi thọ cho người bệnh.
Mỗi năm, Việt Nam có hàng nghìn ca ung thư vòm họng, phần lớn ở giai đoạn muộn
Nguyên nhân gây ung thư vòm họng thường gặp
Ung thư vòm họng phát triển âm thầm, và các nguyên nhân ung thư vòm họng không chỉ đến từ yếu tố di truyền mà còn từ môi trường, lối sống hàng ngày. Các tác nhân từ môi trường, chế độ ăn uống, thậm chí cả virus cũng có thể góp phần hình thành bệnh. Việc hiểu rõ những yếu tố nguy cơ là bước đầu tiên để bảo vệ sức khỏe cho chính mình và người thân.
1. Nhiễm virus Epstein Barr
Nhiều nghiên cứu chỉ ra EBV là nguyên nhân chính gây ung thư vòm họng. Các chuyên gia đã phát hiện DNA của EBV cùng các biểu hiện gen trong các tổn thương tiền ung thư và khối u. Tuy nhiên, không phải người nhiễm EBV nào cũng sẽ mắc ung thư. Nguy cơ mắc bệnh còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác như hệ miễn dịch, chế độ dinh dưỡng và môi trường sống. Đặc biệt, hút thuốc lá được cho là có thể tái hoạt động virus EBV tiềm ẩn, từ đó làm tăng nguy cơ ung thư vòm họng.
2. Nhiễm trùng virus papilloma (HPV 16 và HPV 18)
Virus HPV (Human Papilloma Virus) là nhóm virus có hơn 150 chủng khác nhau. Trong đó một số loại gây ra các u nhú lành tính trên da, còn được gọi là mụn cóc. Tuy nhiên, một số chủng HPV có thể gây tổn thương nghiêm trọng hơn, làm tăng nguy cơ mắc các bệnh ung thư nguy hiểm , trong đó có ung thư vòm họng.
Trong các chủng HPV, HPV type 16 thường được tìm thấy trong các khối u vòm, thông qua xét nghiệm hóa mô miễn dịch. Ung thư vòm họng liên quan HPV thường gặp ở nam giới, trẻ tuổi, không có tiền sử lạm dụng rượu và thuốc lá.
3. Lạm dụng thuốc lá
Hút thuốc lá được xem là một trong những tác nhân nguy hiểm hàng đầu làm gia tăng nguy cơ mắc các bệnh ung thư vùng đầu – cổ, đặc biệt là ung thư vòm họng. Nhiều nghiên cứu cho thấy, người sử dụng thuốc lá có khả năng mắc ung thư cao hơn từ 5 đến 25 lần so với người không hút. Trong khói thuốc tồn tại hơn 7.000 hợp chất độc hại, trong đó có nhiều nhóm hydrocarbon thơm đa vòng – những chất đã được chứng minh có khả năng gây ung thư qua các nghiên cứu khoa học.
Không chỉ người hút thuốc chủ động, những người thường xuyên hít phải khói thuốc thụ động cũng có nguy cơ mắc bệnh cao hơn. Nhiều chuyên gia cho rằng chính việc tiếp xúc lâu dài với khói thuốc là yếu tố quan trọng làm tăng khả năng hình thành khối u ở vùng mũi – họng.
Ngoài ra, như đã đề cập ở trên, hút thuốc lá cũng làm tái hoạt động EBV tiềm ẩn gây Ung thư vòm.
Hút thuốc lá và uống rượu bia thường xuyên làm tăng gấp nhiều lần nguy cơ mắc ung thư vòm họng
4. Lạm dụng đồ uống có cồn
Không chỉ thuốc lá, rượu bia và các loại đồ uống có cồn cũng là nguyên nhân ung thư vòm họng mà nhiều người thường chủ quan. Tỉ lệ mắc bệnh phụ thuộc vào lượng rượu sử dụng.
Đặc biệt, nếu bạn vừa hút thuốc vừa uống rượu, nguy cơ mắc bệnh sẽ tăng lên gấp nhiều lần. Sự cộng hưởng giữa hai thói quen xấu này khiến độc tố tích tụ lâu dài trong cơ thể, từ đó làm tăng khả năng hình thành tế bào ung thư ở vùng mũi – họng.
5. Chế độ ăn uống và yếu tố môi trường xung quanh
Thói quen ăn uống và điều kiện sống hằng ngày có ảnh hưởng lớn đến nguy cơ mắc ung thư vòm họng. Các nghiên cứu cho thấy, việc thường xuyên sử dụng thực phẩm ướp muối hoặc lên men như cá muối, dưa muối, thịt xông khói… có thể làm tăng khả năng hình thành tế bào ung thư do chứa nitrosamine và nitrate - những hợp chất có khả năng gây biến đổi gen.
Bên cạnh đó, môi trường sống ô nhiễm hoặc tiếp xúc lâu dài với khói bụi, hóa chất công nghiệp (như formaldehyde, sơn, dung môi hữu cơ…) cũng là yếu tố nguy cơ đáng kể. Đặc biệt, những người làm việc trong môi trường khói bụi, luyện kim, gỗ, hoặc tiếp xúc với hóa chất độc hại cần được bảo hộ cẩn thận để giảm thiểu rủi ro mắc bệnh.
Thực phẩm ướp muối, lên men chứa nitrosamine có thể kích hoạt tế bào ung thư
6. Yếu tố di truyền
Yếu tố di truyền có thể ảnh hưởng đến nguy cơ mắc ung thư vòm mũi họng. Một nghiên cứu cho thấy, người có người thân F1 mắc ung thư vòm thì tỉ lệ người đó cùng mắc tăng tới 7 lần.
Ung thư biểu mô vòm họng có liên quan đến một số kháng nguyên đơn bội bạch cầu của người (HLA). Bệnh cũng liên quan đến di truyền đa hình như CYP2A6, là dạng đa hình gen chuyển hóa Nitrosamine.
>>>Tìm hiểu thêm: Dấu Hiệu Ung Thư Vòm Họng Nam Giới Dễ Bị Bỏ Qua
Biện pháp phòng ngừa bệnh ung thư vòm họng
Căn bệnh này thường phát triển âm thầm, khiến việc phòng ngừa trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Thực hiện các biện pháp phòng ngừa từ sớm sẽ giúp bạn hạn chế tiếp xúc với các tác nhân gây hại. Dưới đây là những phương pháp cụ thể mà bạn nên lưu ý.
- Hạn chế các món ăn ướp muối, lên men như cá muối, dưa chua…
- Bổ sung nhiều rau xanh, trái cây tươi và thực phẩm giàu vitamin C để tăng sức đề kháng.
- Uống đủ nước hàng ngày và hạn chế thực phẩm chế biến sẵn, chứa nhiều chất bảo quản.
- Không sử dụng thuốc lá và hạn chế tối đa việc hít phải khói thuốc từ người khác.
- Giảm tiếp xúc với khói bếp củi, khói than và các loại khói độc hại khác.
- Hạn chế tiêu thụ rượu bia
- Kiểm tra vòm họng và sàng lọc ung thư định kỳ giúp phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường, tăng hiệu quả điều trị.
- Tiêm vacxin Gardasil hoặc Gardasil 9 bảo vệ cơ thể trước các chủng HPV nguy cơ cao, góp phần giảm nguy cơ ung thư vòm họng.
Hiện nay, Trung tâm Tiêm chủng Bệnh viện Đại học Phenikaa là địa chỉ uy tín tại Hà Nội chuyên cung cấp vắc xin HPV, giúp phòng ngừa hiệu quả các bệnh liên quan đến virus HPV, trong đó có ung thư vòm họng. Trung tâm trang bị đầy đủ các loại vắc xin hiện đại như Gardasil và Gardasil 9, được bảo quản nghiêm ngặt, đảm bảo chất lượng tối ưu. Quy trình tiêm chủng tại đây được thực hiện chuyên nghiệp, an toàn, từ khám sàng lọc đến theo dõi sau tiêm, với đội ngũ y bác sĩ giàu kinh nghiệm và thân thiện. Không gian tiêm chủng rộng rãi, thoáng mát, mang lại sự an tâm và thoải mái cho người tiêm, góp phần nâng cao hiệu quả phòng bệnh.
Tiêm vắc xin HPV giúp ngăn ngừa nguy cơ ung thư vòm họng do virus gây ra
Kết Luận
Việc nắm vững các nguyên nhân ung thư vòm họng sẽ giúp bạn hạn chế rủi ro và tăng hiệu quả phòng bệnh. Tại Bệnh viện Đại học Phenikaa, đội ngũ bác sĩ chuyên khoa tận tâm cùng trang thiết bị hiện đại sẵn sàng hỗ trợ bạn phát hiện sớm và điều trị kịp thời. Bạn lo lắng về nguy cơ ung thư vòm họng? Hãy liên hệ hotline 1900 886648 để được bác sĩ Bệnh viện Đại học Phenikaa tư vấn ngay nhé.
