Viêm phế quản thường gây ho, có thể bắt đầu bằng ho khan rồi xuất hiện đờm, kèm theo khò khè, khó chịu ở ngực hoặc mệt mỏi. Tuy nhiên, đặc điểm và mức độ của triệu chứng viêm phế quản có thể thay đổi tùy thể cấp, mạn cũng như độ tuổi của người bệnh. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ từng biểu hiện, những điểm dễ nhầm lẫn với bệnh hô hấp khác và thời điểm cần chủ động đi khám.
Triệu chứng viêm phế quản thường gặp
Khi niêm mạc phế quản bị viêm, người bệnh thường xuất hiện các biểu hiện liên quan đến đường thở, trong đó ho là triệu chứng nổi bật nhất. Tùy mức độ viêm và diễn biến bệnh, ho có thể đi kèm khạc đờm, khò khè, khó thở, khó chịu ở ngực hoặc một số biểu hiện toàn thân. Đặc điểm của từng triệu chứng cụ thể như sau:
1. Ho
Ở thể cấp, người bệnh thường bắt đầu bằng ho khan, ho từng cơn, sau đó có thể chuyển sang ho có đờm khi lượng dịch tiết trong phế quản tăng lên. Ho có thể xuất hiện cả ngày lẫn đêm, tăng khi hít phải không khí lạnh hoặc các chất kích thích và đôi khi gây mất ngủ, đau cơ thành ngực do ho nhiều. Cơn ho thường kéo dài khoảng 1 - 3 tuần, một số trường hợp lâu hơn dù các triệu chứng toàn thân đã thuyên giảm.
Ho là triệu chứng nổi bật và thường gặp nhất của viêm phế quản
2. Khạc đờm
Đờm có thể xuất hiện sau vài ngày ho và thay đổi về màu sắc, độ đặc cũng như số lượng trong quá trình bệnh. Đờm thường trong hoặc trắng, nhưng cũng có thể chuyển sang vàng hoặc xanh, đặc hơn do sự hiện diện của các tế bào viêm. Đờm vàng hoặc xanh không có nghĩa là nhiễm vi khuẩn, và cũng không phải lý do để tự ý dùng kháng sinh. Nếu đờm lẫn máu, có mùi bất thường hoặc lượng đờm tăng rõ rệt, người bệnh nên được thăm khám để xác định nguyên nhân.
3. Khò khè
Khò khè là âm thanh cao, gần giống tiếng rít, thường nghe rõ hơn khi thở ra. Biểu hiện này xuất hiện khi niêm mạc phế quản viêm, phù nề và đường thở bị thu hẹp, khiến luồng khí đi qua khó khăn hơn. Trong viêm phế quản cấp, khò khè thường chỉ thoáng qua. Nếu khò khè kéo dài, tái diễn nhiều lần hoặc kèm khó thở, bạn cần được kiểm tra hen phế quản hoặc bệnh tắc nghẽn đường thở khác.
4. Khó thở
Khó thở không phải lúc nào cũng xuất hiện ở viêm phế quản cấp không biến chứng. Người bệnh có thể cảm thấy hụt hơi, thở không thoải mái hoặc phải gắng sức hơn khi thở, nhất là khi vận động. Một số biểu hiện không còn là viêm phế quản thông thường: khó thở cả khi nghỉ, khó thở tăng nhanh, thở nhanh, tím môi hoặc SpO₂ giảm (chỉ số oxy trong máu, đo bằng máy kẹp đầu ngón tay). Khi đó, bạn cần đi khám sớm để loại trừ viêm phổi, đợt cấp hen, COPD hoặc bệnh tim phổi khác.
5. Đau hoặc khó chịu ở ngực
Người bệnh có thể cảm thấy đau tức, rát hoặc khó chịu phía sau xương ức, đặc biệt trong và sau những cơn ho kéo dài. Ho liên tục cũng có thể làm căng các cơ thành ngực, khiến vùng ngực đau nhức và đau tăng khi ho. Tuy nhiên, đau ngực dữ dội, cảm giác bóp nghẹt, đau kéo dài không liên quan đến cơn ho hoặc đau tăng rõ khi hít sâu cần được thăm khám để loại trừ các nguyên nhân khác.
6. Sốt và các biểu hiện toàn thân
Viêm phế quản cấp có thể gây sốt nhẹ, nhưng nhiều người hoàn toàn không sốt. Sốt từ 38°C trở lên cần được chú ý hơn, nhất là khi sốt kéo dài hoặc kèm rét run, thở nhanh, mệt nhiều. Những dấu hiệu này có thể gợi ý cúm, viêm phổi hoặc một nhiễm trùng khác, không chỉ là viêm phế quản đơn thuần.
Người bệnh cũng có thể gặp mệt mỏi, đau nhức cơ thể, đau họng, nghẹt mũi hoặc chảy nước mũi khi viêm phế quản xuất hiện cùng hoặc sau một đợt nhiễm virus đường hô hấp.
Sốt nhẹ, mệt mỏi và đau nhức có thể đi kèm viêm phế quản cấp
Triệu chứng viêm phế quản cấp và mạn có gì khác nhau?
Viêm phế quản cấp và mạn đều có thể gây ho, khạc đờm, khò khè hoặc khó thở, nhưng đặc điểm và diễn biến của các biểu hiện không giống nhau.
Viêm phế quản cấp thường khởi phát đột ngột trong hoặc sau một đợt nhiễm trùng đường hô hấp. Ho là biểu hiện nổi bật, ban đầu có thể ho khan rồi chuyển sang ho có đờm. Người bệnh đôi khi kèm đau họng, nghẹt mũi, mệt mỏi, sốt nhẹ, khò khè hoặc khó chịu ở ngực. Các biểu hiện thường cải thiện dần trong thời gian ngắn, riêng ho có thể kéo dài khoảng 1 - 3 tuần và đôi khi lâu hơn dù người bệnh đã cảm thấy khỏe hơn.
Trong khi đó, viêm phế quản mạn đặc trưng bởi tình trạng ho và khạc đờm tồn tại dai dẳng hoặc tái diễn trong thời gian dài. Theo định nghĩa lâm sàng kinh điển, người bệnh có ho khạc đờm ít nhất 3 tháng mỗi năm trong 2 năm liên tiếp, sau khi đã loại trừ các nguyên nhân khác. Ho thường kèm tiết đờm kéo dài; một số người còn có khò khè và khó thở, nhất là khi gắng sức. Viêm phế quản mạn thường liên quan đến bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), nhưng không phải ai bị viêm phế quản mạn cũng mắc COPD. Người bệnh có thể gặp các đợt nặng lên: khó thở hơn, ho nhiều hơn, đờm thay đổi về lượng, màu hoặc độ đặc.
Như vậy, khác biệt chính nằm ở thời gian và diễn biến. Thể cấp thường gói gọn trong một đợt bệnh ngắn. Thể mạn kéo dài, tái diễn và có thể nặng lên theo từng đợt.
Biểu hiện viêm phế quản ở từng nhóm đối tượng
Triệu chứng viêm phế quản có thể khác nhau về mức độ và cách biểu hiện tùy theo độ tuổi, khả năng đáp ứng của cơ thể cũng như bệnh lý hô hấp nền. Mỗi nhóm tuổi có đặc điểm riêng cần chú ý khi theo dõi. Cụ thể:
1. Ở trẻ em
Trẻ bị viêm phế quản thường có ho là biểu hiện nổi bật, có thể ho khan rồi chuyển sang ho có đờm, kèm sổ mũi, đau họng, sốt nhẹ hoặc khò khè. Trẻ nhỏ chưa biết khạc thường nuốt đờm nên cha mẹ có thể nghe tiếng đờm khi trẻ ho nhưng không thấy trẻ khạc ra ngoài.
Ho nhiều còn khiến trẻ khó ngủ, quấy khóc, ăn hoặc bú kém. Cha mẹ cần đưa trẻ đi khám sớm nếu trẻ thở nhanh, co lõm lồng ngực, tím môi, bỏ bú hoặc li bì. Trẻ dưới 3 tháng tuổi sốt từ 38°C cần được đưa đi khám ngay.
2. Ở người trưởng thành
Ở người trưởng thành, viêm phế quản cấp thường biểu hiện bằng ho khan hoặc ho có đờm, đôi khi kèm khò khè, đau rát hoặc khó chịu ở ngực, mệt mỏi và sốt nhẹ. Ho có thể dai dẳng khoảng 1 - 3 tuần, thậm chí lâu hơn dù các biểu hiện toàn thân đã giảm.
Với người mắc viêm phế quản mạn, ho và khạc đờm thường tồn tại kéo dài hoặc tái diễn, có thể kèm khó thở khi gắng sức. Nếu khó thở tăng rõ, sốt cao, đau ngực hoặc ho ra máu, đừng tiếp tục tự theo dõi tại nhà. Hãy đi khám sớm.
3. Ở người cao tuổi
Ở người cao tuổi, các biểu hiện hô hấp có thể kém điển hình hơn và dễ bị bỏ sót, đặc biệt khi có bệnh tim phổi mạn tính. Người bệnh vẫn có thể ho, khạc đờm, khò khè hoặc khó thở nhưng đôi khi sốt không rõ; thay vào đó, mệt nhiều, ăn uống kém, giảm vận động hoặc suy giảm thể trạng có thể nổi bật hơn.
Vì vậy, khi xuất hiện khó thở tăng, thở nhanh, lơ mơ, thay đổi trạng thái tinh thần hoặc tình trạng sức khỏe suy giảm nhanh, cần được đánh giá y tế sớm để tránh bỏ sót bệnh lý nghiêm trọng.
Triệu chứng hô hấp ở người cao tuổi đôi khi không điển hình và dễ bị bỏ sót
Phân biệt với một số bệnh hô hấp khác
Viêm phế quản có nhiều biểu hiện tương đồng với viêm phổi, cảm lạnh, cúm hoặc hen phế quản, như ho, khạc đờm, khò khè và khó thở. Tuy nhiên, mỗi bệnh có những đặc điểm riêng về thời điểm khởi phát, tính chất triệu chứng, diễn biến và các biểu hiện đi kèm. Dưới đây là một số điểm giúp bạn có thêm cơ sở để phân biệt:
1. Viêm phế quản và viêm phổi
Hai bệnh đều có thể gây ho, khạc đờm, sốt và đau hoặc khó chịu ở ngực. Với viêm phế quản cấp, ho thường là biểu hiện nổi bật, có hoặc không kèm đờm, trong khi sốt cao và khó thở rõ ít điển hình hơn. Ngược lại, cần nghĩ nhiều hơn đến viêm phổi khi có sốt, rét run, thở nhanh, khó thở hoặc giảm oxy máu. Một dấu hiệu khác là đau ngực kiểu màng phổi: đau nhói, tăng khi hít sâu hoặc ho. Khi khám phổi, các dấu hiệu khu trú như ran nổ (tiếng lép bép bác sĩ nghe thấy qua ống nghe), giảm âm thở cũng làm tăng nghi ngờ viêm phổi. Tuy nhiên, không có một triệu chứng đơn lẻ nào đủ để phân biệt chắc chắn hai bệnh; ở người cao tuổi, viêm phổi thậm chí có thể không sốt rõ và biểu hiện bằng mệt nhiều hoặc thay đổi trạng thái tinh thần.
Tìm hiểu thêm:
- Viêm Phế Quản Và Viêm Phổi Khác Nhau Thế Nào? Cách Nhận Biết
- Nguyên Nhân Viêm Phế Quản Và Những Yếu Tố Nguy Cơ Cần Biết
2. Viêm phế quản và cảm lạnh
Điểm khác biệt chủ yếu nằm ở vị trí và tính chất nổi bật của các biểu hiện. Cảm lạnh chủ yếu ảnh hưởng đường hô hấp trên, gây nghẹt mũi, chảy nước mũi, hắt hơi và đau họng. Triệu chứng thường rõ nhất trong 2–3 ngày đầu.
Trong khi đó, khi tình trạng viêm tập trung ở phế quản, ho thường nổi bật và dai dẳng hơn, có thể kèm đờm, khò khè hoặc khó chịu phía sau xương ức. Giai đoạn đầu của viêm phế quản cấp vẫn có thể rất giống cảm lạnh, thậm chí xuất hiện nối tiếp một đợt nhiễm trùng đường hô hấp trên, nên cần chú ý đến diễn biến của cơn ho theo thời gian.
Cảm lạnh thường nổi bật với triệu chứng đường hô hấp trên
3. Viêm phế quản và cúm
Cúm thường có khởi phát đột ngột và biểu hiện toàn thân rõ, với sốt hoặc cảm giác sốt, rét run, đau đầu, đau mỏi cơ, mệt nhiều, kèm ho và đau họng. Ngược lại, ở viêm phế quản cấp, ho thường chiếm ưu thế và có thể kéo dài khoảng 1 - 3 tuần, trong khi sốt cao hoặc tình trạng toàn thân nặng không phải đặc điểm điển hình của trường hợp không biến chứng.
Dù vậy, không phải người mắc cúm nào cũng sốt và ho do cúm cũng có thể kéo dài sau khi các biểu hiện cấp đã giảm. Hơn nữa, virus cúm là một trong những tác nhân có thể gây viêm phế quản cấp, vì vậy hai tình trạng không phải lúc nào cũng có thể tách biệt hoàn toàn chỉ bằng triệu chứng.
4. Viêm phế quản và hen phế quản
Ho, khò khè, khó thở và tức ngực có thể xuất hiện ở cả hai tình trạng, nhưng kiểu diễn biến của triệu chứng là điểm quan trọng để định hướng. Ở hen, các biểu hiện thường thay đổi về tần suất và mức độ theo thời gian, có thể tăng về đêm hoặc khi thức dậy và dễ xuất hiện sau vận động, tiếp xúc dị nguyên, không khí lạnh hoặc nhiễm virus. Giữa các đợt, triệu chứng có thể giảm đáng kể hoặc biến mất.
Trong khi đó, viêm phế quản cấp thường gây ho trong một đợt bệnh, đôi khi kèm khò khè tạm thời rồi cải thiện dần. Nhiễm virus cũng có thể khởi phát cơn hen. Vì vậy, nếu bạn thường bị ho, khò khè hoặc khó thở theo từng đợt, đừng mặc định đó chỉ là viêm đường thở thông thường. Hãy đi khám để được đánh giá thêm.
Khi nào bạn cần đi khám?
Các biểu hiện viêm phế quản cấp thường cải thiện dần theo thời gian. Tuy nhiên, nếu triệu chứng kéo dài, tiến triển nặng hoặc xuất hiện bất thường, bạn cần đi khám để được đánh giá và loại trừ các bệnh hô hấp khác. Những trường hợp cần lưu ý gồm:
- Ho kéo dài hoặc nặng dần: Ho trên 3 tuần, không có xu hướng thuyên giảm hoặc tái diễn nhiều lần.
- Sốt từ 38°C trở lên: Đặc biệt khi sốt kéo dài, kèm rét run, mệt nhiều hoặc khó thở.
- Khó thở, thở nhanh: Cảm giác hụt hơi tăng dần, khó thở khi nghỉ hoặc phải gắng sức để thở.
- Đau ngực bất thường: Đau dữ dội, kéo dài, tăng khi hít sâu hoặc không liên quan đến cơn ho.
- Triệu chứng tái diễn: Ho, khạc đờm, khò khè hoặc khó thở thường xuyên quay trở lại.
- Có yếu tố nguy cơ: Trẻ nhỏ, người cao tuổi hoặc người mắc bệnh tim phổi mạn tính, suy giảm miễn dịch cần được theo dõi và thăm khám sớm hơn khi triệu chứng bất thường.
Nếu khó thở nghiêm trọng, tím tái, lơ mơ hoặc đau ngực dữ dội, người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế ngay.
Kết luận
Triệu chứng viêm phế quản có thể thay đổi tùy thể bệnh và từng nhóm đối tượng, đồng thời dễ chồng lấp với viêm phổi, cúm, cảm lạnh hoặc hen phế quản. Bạn nên theo dõi tính chất, thời gian kéo dài và mức độ tiến triển của các biểu hiện để chủ động thăm khám khi có bất thường.
Nếu ho kéo dài, khạc đờm nhiều, khò khè, khó thở hoặc thường xuyên tái diễn, bạn có thể đến Khoa Nội tổng hợp - Bệnh viện Đại học Phenikaa. Tại đây, bác sĩ sẽ khai thác triệu chứng, khám và đánh giá chức năng hô hấp, đồng thời chỉ định xét nghiệm hoặc chẩn đoán hình ảnh khi cần để phân biệt viêm phế quản với viêm phổi, hen và các bệnh lý liên quan. Dựa trên kết quả, người bệnh được tư vấn hướng điều trị, theo dõi và kiểm soát triệu chứng phù hợp với tình trạng cụ thể. Liên hệ hotline 1900 2262 để được tư vấn chi tiết và đặt lịch thăm khám cùng bác sĩ chuyên khoa.
