U nang buồng trứng xoắn là một biến chứng cấp tính của u nang buồng trứng, có thể xảy ra đột ngột và gây đau bụng dữ dội. Nếu không được chẩn đoán và xử trí sớm, tình trạng này có thể dẫn đến hoại tử buồng trứng và ảnh hưởng đến khả năng sinh sản. Nhận biết đúng dấu hiệu và can thiệp sớm – đó là điều quyết định buồng trứng có được bảo tồn hay không.
U nang buồng trứng xoắn là gì?
Đây là tình trạng buồng trứng có khối u bị xoay quanh trục cuống mạch máu nuôi của chính nó. Khi sự xoắn xảy ra, dòng máu đến buồng trứng bị cản trở hoặc ngừng hoàn toàn, dẫn đến thiếu máu cấp tính. Nếu không được xử trí kịp thời, mô buồng trứng có thể hoại tử và mất chức năng vĩnh viễn.
Tình trạng này có thể xảy ra ở bất kỳ loại u buồng trứng nào, bao gồm cả u lành tính và u ác tính. Tuy nhiên, không phải mọi khối u đều có nguy cơ xoắn như nhau. Những khối u có nguy cơ bị xoắn cao nhất thường là u nang có cuống dài và tính di động cao. Cuống u càng dài và lỏng lẻo, khả năng buồng trứng xoay quanh trục mạch máu càng lớn.
Ngoài ra, các u nang có kích thước trung bình đến lớn (thường trên 5 cm) cũng làm tăng nguy cơ xoắn do thay đổi trọng lượng và sự mất cân bằng của buồng trứng.
Hình ảnh mô tả cơ chế buồng trứng bị xoắn quanh cuống mạch máu
Nguyên nhân gây xoắn
Đến nay, nguyên nhân chính xác gây xoắn buồng trứng vẫn chưa được xác định hoàn toàn rõ ràng. Tuy nhiên, các nghiên cứu cho thấy tình trạng này thường liên quan đến sự thay đổi về cấu trúc giải phẫu và trọng lượng của buồng trứng, đặc biệt khi có sự hiện diện của khối u hoặc nang buồng trứng.
Phần lớn các trường hợp xoắn buồng trứng xảy ra trên nền có u nang hoặc khối u phần phụ. Khối u làm tăng kích thước và trọng lượng của buồng trứng, khiến cơ quan này trở nên mất cân bằng và dễ xoay quanh trục cuống mạch máu nuôi. Khi cuống mạch bị xoắn, dòng máu đến buồng trứng bị chèn ép, gây thiếu máu cấp tính. Nguy cơ xoắn cao hơn ở những trường hợp:
- U nang có cuống dài và di động nhiều.
- Khối u kích thước trung bình đến lớn (thường trên 5 cm).
- Phụ nữ trong độ tuổi sinh sản.
- Thai phụ, đặc biệt trong ba tháng đầu thai kỳ.
- Người đang điều trị kích thích buồng trứng trong hỗ trợ sinh sản.
Ngoài các yếu tố trên, sự thay đổi tư thế đột ngột, vận động mạnh hoặc tăng áp lực ổ bụng cũng có thể là yếu tố khởi phát trong những trường hợp đã có sẵn u nang buồng trứng.
Dấu hiệu nhận biết
Các triệu chứng của u nang buồng trứng xoắn thường xuất hiện đột ngột và có tính chất cấp tính, do tình trạng gián đoạn tuần hoàn máu đến buồng trứng. Biểu hiện lâm sàng có thể thay đổi tùy mức độ xoắn và thời gian thiếu máu, nhưng nhìn chung bao gồm các nhóm dấu hiệu sau:
1. Đau bụng dưới đột ngột và dữ dội
Đau bụng dưới là triệu chứng đặc trưng và thường xuất hiện đầu tiên trong khối nang buồng trứng xoắn. Cơn đau khởi phát đột ngột, khu trú ở một bên vùng hạ vị tương ứng với buồng trứng bị xoắn.
Ban đầu, bạn có thể cảm thấy đau âm ỉ hoặc quặn từng cơn, nhưng sau đó cơn đau nhanh chóng trở nên liên tục và tăng dần về cường độ. Đau thường không giảm khi nghỉ ngơi và có thể lan ra vùng thắt lưng, hông hoặc đùi cùng bên. Đây là dấu hiệu cảnh báo quan trọng cần được đánh giá y tế sớm.
Đau bụng dưới đột ngột là triệu chứng điển hình của xoắn buồng trứng
2. Buồn nôn và nôn
Buồn nôn và nôn thường xuất hiện gần như đồng thời với cơn đau, do kích thích phúc mạc và phản xạ thần kinh với đau cấp tính. Triệu chứng này dễ gây nhầm lẫn với các bệnh lý tiêu hóa, do đó cần được thăm khám để xác định nguyên nhân chính xác.
3. Biểu hiện toàn thân
Khi tình trạng xoắn kéo dài, buồng trứng bị thiếu máu nuôi, cơ thể có thể xuất hiện các phản ứng toàn thân. Bạn có thể vã mồ hôi, choáng váng, tim đập nhanh hoặc mệt lả, đây là phản ứng của cơ thể với cơn đau cấp tính. Khi mô buồng trứng bắt đầu hoại tử, sốt nhẹ và dấu hiệu viêm có thể xuất hiện, báo hiệu tình trạng đang diễn tiến nặng hơn và cần can thiệp khẩn cấp.
Bạn đang theo dõi u nang buồng trứng và lo ngại về nguy cơ xoắn? Đội ngũ bác sĩ Khoa Phụ – Bệnh viện Đại học Phenikaa sẵn sàng tư vấn. Gọi ngay: 1900 886648 (miễn phí 24/24).
U nang buồng trứng xoắn có nguy hiểm không?
Nếu bạn hoặc người thân đang có những triệu chứng này cần lập tức đến bệnh viện ngay. Nếu không được can thiệp kịp thời, tình trạng thiếu máu nuôi kéo dài có thể dẫn đến tổn thương mô buồng trứng không hồi phục, thậm chí buộc phải cắt bỏ cơ quan này để phòng ngừa biến chứng nặng hơn.
Theo các nghiên cứu lâm sàng, tỷ lệ bảo tồn buồng trứng có thể lên đến 90% nếu can thiệp trong vòng 6–8 giờ đầu sau khi xoắn. Con số này giảm đáng kể khi thời gian thiếu máu kéo dài trên 24 giờ. Những biến chứng có thể xảy ra bao gồm:
1. Hoại tử buồng trứng
Trong số các biến chứng có thể gặp, hoại tử buồng trứng là tình trạng đáng lo ngại nhất. Khi cuống mạch bị vặn xoắn, máu không thể lưu thông đến nuôi mô buồng trứng. Thiếu máu kéo dài khiến mô buồng trứng tổn thương không hồi phục và dần hoại tử.
Trong trường hợp này, bác sĩ thường buộc phải cắt bỏ buồng trứng để ngăn ngừa nhiễm trùng lan rộng. Việc mất một bên buồng trứng không chỉ ảnh hưởng đến nội tiết mà còn làm giảm dự trữ buồng trứng.
Thiếu máu kéo dài có thể khiến buồng trứng bị tổn thương không hồi phục
2. Nhiễm trùng và viêm phúc mạc
Khi mô buồng trứng bị hoại tử, đây có thể trở thành ổ nhiễm trùng trong ổ bụng. Vi khuẩn phát triển tại vùng tổn thương có thể lan sang các cấu trúc lân cận, gây viêm phúc mạc. Bạn có thể xuất hiện sốt, đau bụng lan rộng, phản ứng thành bụng và tình trạng toàn thân nặng hơn. Viêm phúc mạc là biến chứng nguy hiểm, cần được xử trí khẩn cấp để tránh nhiễm trùng huyết.
3. Ảnh hưởng đến khả năng sinh sản
Nếu được can thiệp sớm và bảo tồn buồng trứng thành công, chức năng sinh sản thường không bị ảnh hưởng đáng kể. Tuy nhiên, trong trường hợp buồng trứng phải cắt bỏ do hoại tử, dự trữ buồng trứng sẽ giảm. Với phụ nữ trẻ chưa có con, đây là điều đáng lo ngại nhất. Khả năng mang thai tự nhiên có thể giảm, nhưng tin tốt là: nếu còn buồng trứng bên kia hoạt động bình thường, nhiều phụ nữ vẫn có thể có thai một cách tự nhiên. Ngoài ra, tổn thương buồng trứng cũng có thể ảnh hưởng đến chức năng nội tiết.
4. Nguy cơ tử vong
Nguy cơ tử vong nang buồng trứng xoắn là rất hiếm, đặc biệt khi được chẩn đoán và điều trị sớm. Tuy nhiên, nếu tình trạng hoại tử buồng trứng dẫn đến nhiễm trùng nặng hoặc nhiễm trùng huyết mà không được xử trí, biến chứng toàn thân có thể đe dọa tính mạng. Vì vậy, việc nhận biết sớm và can thiệp sớm có tính quyết định trong việc giảm thiểu rủi ro nghiêm trọng.
Cách chẩn đoán
Chẩn đoán u nang buồng trứng xoắn cần được thực hiện nhanh chóng dựa trên lâm sàng và các phương tiện cận lâm sàng để xác định tình trạng thiếu máu buồng trứng và loại trừ nguyên nhân đau bụng cấp khác. Các bước chẩn đoán thường bao gồm:
- Khai thác triệu chứng và tiền sử bệnh: Bác sĩ đánh giá thời điểm khởi phát cơn đau, tính chất đau, vị trí đau và các triệu chứng kèm theo như buồn nôn, nôn hoặc sốt. Tiền sử có u nang buồng trứng trước đó là yếu tố gợi ý quan trọng.
- Khám lâm sàng vùng bụng và phụ khoa: Thăm khám giúp xác định vị trí ấn đau, mức độ phản ứng thành bụng và khả năng sờ thấy khối phần phụ. Đây là bước quan trọng để định hướng chẩn đoán ban đầu.
- Siêu âm buồng trứng (đầu dò âm đạo): Siêu âm giúp phát hiện buồng trứng to, phù nề hoặc có khối u nang đi kèm. Hình ảnh này là cơ sở quan trọng để nghi ngờ xoắn.
- Siêu âm Doppler đánh giá dòng máu: Phương pháp này giúp kiểm tra lưu lượng máu đến buồng trứng. Giảm hoặc mất tín hiệu mạch máu là dấu hiệu gợi ý mạnh tình trạng xoắn, dù vẫn cần thận trọng vì có trường hợp còn dòng chảy một phần.
- Xét nghiệm máu và loại trừ nguyên nhân khác: Công thức máu giúp đánh giá phản ứng viêm. Ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản, xét nghiệm beta-hCG được thực hiện để loại trừ thai ngoài tử cung.
- Nội soi ổ bụng khi cần thiết: Trong trường hợp nghi ngờ cao nhưng hình ảnh siêu âm chưa rõ ràng, nội soi ổ bụng có thể được chỉ định để xác định chẩn đoán và can thiệp điều trị ngay.
U nang buồng trứng xoắn có thể bị nhầm lẫn với một số tình trạng đau bụng cấp khác như viêm ruột thừa, thai ngoài tử cung hoặc viêm vùng chậu. Điểm phân biệt quan trọng là tính chất đau đột ngột một bên, tiền sử u nang trước đó và hình ảnh siêu âm phần phụ bất thường.
Siêu âm đầu dò âm đạo giúp phát hiện buồng trứng to, phù nề hoặc có khối u nang đi kèm
Hướng xử trí
Tùy vào tình trạng tổn thương của buồng trứng và thời điểm phát hiện, bác sĩ sẽ lựa chọn phương án xử trí phù hợp, nhằm khôi phục tuần hoàn máu sớm nhất và bảo tồn tối đa chức năng sinh sản. Nguyên tắc chung là can thiệp phẫu thuật kịp thời, không trì hoãn theo dõi nội khoa khi đã nghi ngờ xoắn. Các hướng xử trí thường bao gồm:
1. Phẫu thuật nội soi tháo xoắn và bảo tồn buồng trứng
Phẫu thuật nội soi là phương pháp ưu tiên trong điều trị khối nang buồng trứng xoắn hiện nay. Bác sĩ ưu tiên tháo xoắn cuống mạch máu sớm nhất có thể, nhằm khôi phục máu nuôi buồng trứng. Sau khi tháo xoắn, bác sĩ sẽ đánh giá màu sắc, độ đàn hồi và mức độ tưới máu của buồng trứng để xác định khả năng hồi phục.
Nếu mô buồng trứng còn sống, bác sĩ sẽ ưu tiên bảo tồn để duy trì chức năng nội tiết và sinh sản. Phẫu thuật nội soi ít xâm lấn – ít đau hơn, hồi phục nhanh hơn và biến chứng thấp hơn so với mổ hở.
Phẫu thuật nội soi tháo xoắn nhằm bảo tồn buồng trứng khi còn khả năng hồi phục
2. Cắt buồng trứng khi đã hoại tử
Trong trường hợp buồng trứng bị thiếu máu kéo dài dẫn đến hoại tử không hồi phục, việc cắt bỏ buồng trứng là cần thiết. Bác sĩ sẽ chỉ định cắt bỏ buồng trứng khi mô đã mất hoàn toàn khả năng phục hồi.
Việc cắt bỏ nhằm ngăn ngừa biến chứng nhiễm trùng lan rộng hoặc viêm phúc mạc. Dù mất một bên buồng trứng, buồng trứng còn lại vẫn có thể đảm nhiệm chức năng nội tiết và sinh sản, tuy nhiên dự trữ buồng trứng sẽ giảm.
Có thể phòng ngừa u nang buồng trứng xoắn không?
Không thể phòng ngừa hoàn toàn u nang buồng trứng xoắn, vì tình trạng này có thể xảy ra đột ngột khi buồng trứng có khối u và bị xoay quanh cuống mạch máu. Tuy nhiên, bạn hoàn toàn có thể giảm nguy cơ xảy ra xoắn và hạn chế biến chứng thông qua việc theo dõi và xử lý sớm các yếu tố nguy cơ. Các biện pháp sau đây giúp kiểm soát nguy cơ hiệu quả:
1. Theo dõi định kỳ u nang buồng trứng
Phụ nữ đã được chẩn đoán u nang buồng trứng cần tuân thủ lịch tái khám và siêu âm định kỳ theo hướng dẫn của bác sĩ. Việc theo dõi giúp đánh giá sự thay đổi về kích thước, cấu trúc và mức độ di động của khối u theo thời gian.
Những u nang có xu hướng tăng nhanh về kích thước hoặc có đặc điểm nguy cơ cao sẽ được phát hiện sớm để có hướng xử trí phù hợp. Theo dõi sát giúp giảm nguy cơ biến chứng, trong đó có xoắn buồng trứng.
2. Can thiệp sớm khi có chỉ định
Khi u nang có kích thước lớn, tồn tại kéo dài hoặc tiềm ẩn nguy cơ biến chứng, bác sĩ có thể khuyến nghị phẫu thuật bóc nang hoặc can thiệp phẫu thuật theo chỉ định. Can thiệp đúng thời điểm giúp loại bỏ yếu tố nguy cơ trước khi xoắn xảy ra. Bạn không nên trì hoãn điều trị khi đã có chỉ định chuyên môn, bởi chậm trễ có thể làm tăng nguy cơ biến chứng cấp tính và ảnh hưởng đến chức năng buồng trứng.
3. Chủ động thăm khám khi có triệu chứng bất thường
Đau bụng dưới đột ngột, đặc biệt ở người đã có u nang buồng trứng, là dấu hiệu cần được đánh giá ngay tại cơ sở y tế. Thăm khám sớm giúp xác định nguyên nhân và xử trí ngay nếu phát hiện xoắn. Bạn không nên tự theo dõi tại nhà hoặc sử dụng thuốc giảm đau kéo dài khi chưa rõ nguyên nhân, vì điều này có thể che lấp triệu chứng và làm chậm quá trình chẩn đoán.
Kết luận
U nang buồng trứng xoắn là biến chứng cấp tính nguy hiểm, có thể dẫn đến hoại tử buồng trứng và ảnh hưởng đến khả năng sinh sản nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời. Nhận biết sớm triệu chứng đau bụng dưới đột ngột, thăm khám ngay khi có dấu hiệu bất thường và tuân thủ theo dõi định kỳ u nang buồng trứng là những yếu tố quan trọng giúp hạn chế biến chứng.
Nếu bạn đang theo dõi u nang buồng trứng hoặc đột ngột xuất hiện đau bụng dưới bất thường, đừng chần chừ, hãy thăm khám ngay. Khoa Phụ - Bệnh viện Đại học Phenikaa có đội ngũ bác sĩ chuyên khoa và hệ thống siêu âm Doppler và nội soi hiện đại, sẵn sàng tiếp nhận và hỗ trợ bạn. Bạn hãy liên hệ hotline 1900 886648 để được tư vấn chi tiết và đặt lịch thăm khám sớm.
