U nang buồng trứng là gì? Triệu chứng nhận biết và mức độ nguy hiểm

U nang buồng trứng là một trong những bệnh lý phụ khoa phổ biến ở nữ giới, có thể gặp ở nhiều độ tuổi khác nhau, đặc biệt là phụ nữ trong độ tuổi sinh sản. Phần lớn khối nang là lành tính. Tuy nhiên, một số trường hợp vẫn tiềm ẩn nguy cơ biến chứng nếu không được theo dõi và xử trí kịp thời. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về nguyên nhân, triệu chứng nhận biết cũng như mức độ nguy hiểm của u nang để chủ động theo dõi và chăm sóc sức khỏe phù hợp.

U nang buồng trứng là gì?

Đây là những túi nhỏ chứa dịch hoặc chất đặc hình thành trong hoặc trên bề mặt buồng trứng. Các túi này có thể xuất hiện trong quá trình hoạt động sinh lý bình thường của buồng trứng, đặc biệt là trong chu kỳ rụng trứng, hoặc phát sinh do những rối loạn bệnh lý liên quan đến nội tiết và cơ quan sinh sản.

Về bản chất, u nang không phải lúc nào cũng là dấu hiệu nguy hiểm. Nhiều u nang có kích thước nhỏ, thành mỏng và có khả năng tự tiêu biến sau một vài chu kỳ kinh nguyệt mà không cần can thiệp điều trị. Tuy nhiên, cũng có những trường hợp u nang tồn tại kéo dài, tăng kích thước hoặc có cấu trúc bất thường, đòi hỏi phải được theo dõi chặt chẽ để tránh biến chứng.

Chính vì vậy, việc hiểu rõ bản chất của u nang giúp phụ nữ chủ động hơn trong việc thăm khám định kỳ, theo dõi diễn tiến của bệnh và lựa chọn hướng chăm sóc sức khỏe sinh sản phù hợp.

U nang là những túi nhỏ chứa dịch hoặc chất đặc hình thành trong hoặc trên bề mặt buồng trứng

Phân loại u nang buồng trứng

Về mặt y khoa, u nang được chia thành hai nhóm chính là u nang chức năng và các u nang thực thể. Mỗi nhóm có tính chất, mức độ nguy hiểm và hướng theo dõi khác nhau. Cụ thể:

1. U nang cơ năng

Đây là loại u nang phổ biến nhất và thường không liên quan đến các bệnh lý thực thể của buồng trứng. Tình trạng này phát sinh từ các biến đổi sinh lý trong quá trình rụng trứng, vì vậy có thể được xem là biểu hiện cho thấy buồng trứng vẫn đang hoạt động bình thường.

Phần lớn u nang cơ năng có tính chất lành tính, kích thước nhỏ và ít gây triệu chứng trên lâm sàng. Do đó, chúng thường tự thu nhỏ và biến mất trong vòng 1 - 2 tháng mà không cần điều trị, người bệnh chỉ cần theo dõi định kỳ.

Nhóm u nang cơ năng bao gồm hai dạng thường gặp là u nang nang trứng và u nang hoàng thể:

1.1. U nang nang trứng (follicular cyst)

Loại nang này hình thành khi nang trứng không vỡ để phóng noãn (rụng trứng) như bình thường trong chu kỳ kinh nguyệt. Thay vào đó, nang trứng tiếp tục phát triển, tích tụ dịch bên trong và tạo thành một túi nang tại buồng trứng.

1.2. U nang hoàng thể

Xuất hiện sau khi nang trứng đã phóng noãn và chuyển thành hoàng thể - cấu trúc có vai trò sản xuất hormone. Trong trường hợp không xảy ra thụ tinh, hoàng thể thường sẽ tự thoái triển. Tuy nhiên, ở một số phụ nữ, hoàng thể không tiêu biến mà tích tụ dịch, dẫn đến hình thành u nang hoàng thể.

2. Các u nang thực thể

Bên cạnh u nang chức năng, buồng trứng còn có thể xuất hiện các loại u nang khác không liên quan trực tiếp đến chu kỳ rụng trứng. Nhóm u nang này thường không tự thoái triển theo thời gian và có xu hướng tồn tại kéo dài hoặc tăng dần kích thước nếu không được theo dõi. Tùy từng loại, u nang có thể gây triệu chứng, ảnh hưởng đến sức khỏe sinh sản hoặc tiềm ẩn nguy cơ biến chứng, do đó cần được đánh giá và xử trí phù hợp.

2.1. U nang bì buồng trứng

U nang bì là loại u nang lành tính hình thành từ các tế bào mầm, có thể chứa nhiều thành phần khác nhau như mỡ, tóc hoặc mô xương. U nang bì thường phát triển chậm nhưng có thể đạt kích thước lớn, làm tăng nguy cơ xoắn buồng trứng nếu không được phát hiện sớm.

2.2. U nang thanh dịch và u nang nhầy

Đây là các u nang có nguồn gốc từ biểu mô buồng trứng, thường chứa dịch trong (u nang thanh dịch) hoặc dịch đặc, nhầy (u nang nhầy). Các u nang này có thể tồn tại lâu dài, tăng kích thước theo thời gian và gây chèn ép các cơ quan lân cận, đặc biệt khi khối nang phát triển lớn.

2.3. U nang do lạc nội mạc tử cung

Loại u nang này hình thành khi mô nội mạc tử cung phát triển bất thường tại buồng trứng. U nang do lạc nội mạc tử cung thường gây đau bụng dưới mạn tính và đau khi hành kinh. Nếu không được điều trị phù hợp, loại u nang này có thể ảnh hưởng đến khả năng sinh sản.

2.4. U nang ác tính

U nang ác tính là dạng ít gặp, nhưng có mức độ nguy hiểm cao. Những u nang này thường có cấu trúc phức tạp, phát triển nhanh và có thể lan rộng sang các cơ quan xung quanh. Việc phát hiện sớm và chẩn đoán chính xác đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện tiên lượng điều trị.

Nguyên nhân hình thành u nang

Sự hình thành khối nang liên quan đến nhiều yếu tố, từ rối loạn sinh lý, bệnh lý phụ khoa đến đặc điểm cá nhân. Các nguyên nhân phổ biến bao gồm:

• Rối loạn nội tiết tố nữ: Sự mất cân bằng giữa hormone nữ estrogen và progesterone làm rối loạn quá trình phát triển và thoái triển của nang trứng, tạo điều kiện cho u nang hình thành và tồn tại kéo dài.
• Rối loạn quá trình rụng trứng: Nang trứng không vỡ để phóng noãn hoặc hoàng thể không thoái triển đúng cách sau rụng trứng khiến dịch tích tụ, hình thành u nang chức năng.
• Sự tăng sinh tế bào bất thường: Tăng sinh bất thường tại buồng trứng có thể tạo ra các u nang thực thể như u nang bì hoặc u nang tuyến, thường không tự tiêu biến theo thời gian.
• Các bệnh lý phụ khoa liên quan: Viêm nhiễm vùng chậu, lạc nội mạc tử cung hoặc tổn thương mạn tính tại buồng trứng làm tăng nguy cơ xuất hiện u nang và ảnh hưởng đến chức năng sinh sản.
• Tuổi tác và yếu tố nguy cơ cá nhân: U nang thường gặp hơn ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản, đặc biệt khi có chu kỳ kinh nguyệt không đều, tiền sử gia đình mắc bệnh phụ khoa hoặc lối sống ảnh hưởng đến nội tiết.

Sự mất cân bằng giữa estrogen và progesterone tạo điều kiện cho u nang hình thành và tồn tại kéo dài

Triệu chứng nhận biết

Trong đa số trường hợp, u nang không gây triệu chứng rõ ràng và thường chỉ được phát hiện tình cờ khi thăm khám phụ khoa định kỳ. Các biểu hiện lâm sàng thường xuất hiện khi u nang có kích thước lớn, bị vỡ, bị xoắn hoặc làm ảnh hưởng đến nguồn cung cấp máu cho buồng trứng.

Khi đó, bạn có thể gặp một hoặc nhiều triệu chứng sau:

• Đau vùng chậu, mức độ từ âm ỉ, nặng tức đến đau đột ngột, dữ dội, nhói buốt.
• Đau khi quan hệ tình dục, đặc biệt khi u nang nằm sâu trong tiểu khung (vùng chậu).
• Khó đi đại tiện do u nang chèn ép trực tràng.
• Tiểu tiện thường xuyên hoặc cảm giác buồn tiểu liên tục.
• Rối loạn kinh nguyệt, có thể gặp kinh nguyệt ra nhiều, kinh nguyệt không đều hoặc lượng kinh ít hơn bình thường.
• Đầy hơi, chướng bụng, bụng có cảm giác phình to.
• Nhanh no, cảm thấy rất no dù chỉ ăn một lượng nhỏ thức ăn.
• Khó thụ thai, mặc dù trong đa số trường hợp, khả năng sinh sản không bị ảnh hưởng đáng kể.

Các triệu chứng trên có thể khác nhau tùy từng người và mức độ tiến triển của u nang. Khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường kéo dài hoặc cơn đau tăng dần, người bệnh nên chủ động đi khám để được đánh giá và xử trí kịp thời.

Nếu bạn đang băn khoăn liệu những gì mình đang gặp có đáng lo ngại không, câu trả lời chính xác nhất đến từ thăm khám trực tiếp. Liên hệ đặt lịch khám ngay tại Bệnh viện Đại học Phenikaa: hotline 1900 886648.

Đau vùng chậu là triệu chứng thường gặp của khối nang buồng trứng

U nang buồng trứng có nguy hiểm không?

Không phải tất cả u nang đều nguy hiểm. Trên thực tế, mức độ nguy hiểm của u nang phụ thuộc vào nhiều yếu tố như loại u nang, kích thước, tốc độ phát triển và việc người bệnh có xuất hiện triệu chứng hay không. Phần lớn các trường hợp u nang là lành tính và có thể theo dõi định kỳ mà không cần can thiệp điều trị.

Tuy nhiên, trong một số trường hợp nhất định, u nang có thể tiến triển phức tạp và gây ra các biến chứng ảnh hưởng đến sức khỏe nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời. Những biến chứng này thường xảy ra khi u nang có kích thước lớn, tồn tại kéo dài hoặc có đặc điểm bất thường.

1. Xoắn u nang

Xoắn u nang xảy ra khi khối u nang xoắn quanh cuống buồng trứng, làm cản trở hoặc ngừng hoàn toàn dòng máu nuôi dưỡng. Đây là biến chứng cần được xử trí khẩn cấp, thường gây đau bụng đột ngột và dữ dội. Với sự can thiệp y tế kịp thời, tình trạng này có thể được xử lý hiệu quả, giúp bảo vệ chức năng buồng trứng.

2. Vỡ u nang

Vỡ u nang thường xảy ra đột ngột - có thể chỉ sau một cú ho mạnh, một động tác vặn mình hay khi bạn đang tập thể dục. Khi khối nang phát triển lớn, thành nang mỏng đi và dễ vỡ hơn.

Khi u nang vỡ, bạn có thể xuất hiện đau bụng cấp tính, choáng, buồn nôn và trong một số trường hợp có chảy máu trong ổ bụng. Tình trạng này cần được đánh giá y tế sớm để xử trí phù hợp và phòng ngừa biến chứng.

3. Chèn ép các cơ quan lân cận

U nang kích thước lớn có thể chèn ép các cơ quan xung quanh như bàng quang, trực tràng hoặc ruột. Sự chèn ép này gây ra các triệu chứng như tiểu khó, tiểu nhiều lần, táo bón, chướng bụng hoặc cảm giác nặng tức vùng chậu, làm ảnh hưởng đến sinh hoạt và chất lượng cuộc sống của người bệnh.

4. Ảnh hưởng đến khả năng sinh sản

Một số u nang, đặc biệt là những u nang tồn tại kéo dài hoặc liên quan đến bệnh lý nền, có thể ảnh hưởng đến quá trình rụng trứng và làm giảm khả năng thụ thai. Nếu không được theo dõi và điều trị đúng cách, u nang có thể tác động tiêu cực đến chức năng sinh sản, nhất là ở phụ nữ đang có kế hoạch mang thai.

Khối nang buồng trứng gây ảnh hưởng đến khả năng sinh sản

5. Nguy cơ ác tính (hiếm gặp)

Mặc dù phần lớn u nang là lành tính, vẫn tồn tại một tỷ lệ nhỏ u nang có khả năng ác tính hoặc tiến triển theo hướng ác tính. Những trường hợp này thường có đặc điểm bất thường về cấu trúc và tốc độ phát triển. Việc thăm khám định kỳ và chẩn đoán sớm đóng vai trò quan trọng trong phát hiện nguy cơ ác tính và nâng cao hiệu quả điều trị.

Chẩn đoán u nang

Tin tốt là: phần lớn các biến chứng có thể phòng ngừa được nếu phát hiện sớm. Việc chẩn đoán u nang thường dựa trên thăm khám lâm sàng kết hợp với các phương pháp cận lâm sàng phù hợp, giúp bác sĩ đưa ra hướng theo dõi hoặc điều trị hiệu quả. Dưới đây là chi tiết các phương pháp chẩn đoán u nang hiện nay.

1. Khám vùng chậu

Khám vùng chậu giúp bác sĩ đánh giá trực tiếp buồng trứng và các cơ quan sinh dục lân cận. Thông qua thăm khám, bác sĩ có thể phát hiện khối bất thường, đánh giá kích thước, độ di động của khối u cũng như mức độ đau, từ đó định hướng chẩn đoán u nang.

2. Siêu âm

Siêu âm buồng trứng là phương pháp chẩn đoán hình ảnh quan trọng nhất trong phát hiện u nang, giúp đánh giá cấu trúc nang trứng và hoàng thể một cách chính xác. Phương pháp này cho phép xác định vị trí, kích thước và cấu trúc của u nang, đồng thời phân biệt u nang đơn giản hay phức tạp. Siêu âm đầu dò âm đạo thường được ưu tiên vì cho hình ảnh rõ nét và độ chính xác cao hơn trong đánh giá buồng trứng.

Siêu âm đầu dò âm đạo giúp đánh giá cấu trúc nang trứng

3. Xét nghiệm máu

Xét nghiệm máu được chỉ định trong một số trường hợp nhằm hỗ trợ đánh giá bản chất u nang và nguy cơ kèm theo. Tùy đặc điểm u nang và tình trạng lâm sàng, bác sĩ có thể yêu cầu một hoặc nhiều xét nghiệm sau:

• Xét nghiệm nội tiết sinh sản: Bao gồm các hormone như FSH, LH, estrogen, progesterone, giúp đánh giá hoạt động nội tiết của buồng trứng và phát hiện các rối loạn liên quan đến quá trình rụng trứng.
• Xét nghiệm CA-125: Đây là xét nghiệm đo lượng protein CA-125 trong máu, một marker thường tăng cao khi có khối u ác tính ở buồng trứng. Tuy nhiên, chỉ số CA-125 cũng có thể tăng trong các bệnh lý lành tính như viêm nhiễm hoặc lạc nội mạc tử cung, nên cần được đánh giá kết hợp với siêu âm và các yếu tố lâm sàng khác.
• Xét nghiệm HE4: HE4 là một loại protein được sản xuất bởi các tế bào biểu mô buồng trứng, marker này thường tăng cao khi có khối u ác tính ở buồng trứng, hoặc ung thư buồng trứng.
• Chỉ số ROMA: Thông thường, bác sĩ không chỉ nhìn vào HE4 đơn độc mà sẽ kết hợp với CA-125 để tính toán chỉ số ROMA (Risk of Ovarian Malignancy Algorithm). Chỉ số này giúp đánh giá xác suất mắc ung thư buồng trứng dựa trên chỉ số HE4, CA-125 và tình trạng mãn kinh của người bệnh.
• Xét nghiệm hormone androgen (trong trường hợp nghi ngờ hội chứng PCOS): Bao gồm testosterone hoặc DHEA-S, giúp đánh giá tình trạng rối loạn nội tiết thường gặp ở hội chứng buồng trứng đa nang.
• Các xét nghiệm máu khác khi cần thiết: Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định thêm xét nghiệm công thức máu, CRP hoặc các xét nghiệm chuyên sâu khác để đánh giá tình trạng viêm, thiếu máu hoặc biến chứng liên quan.

Các xét nghiệm máu không dùng để chẩn đoán đơn độc u nang, mà đóng vai trò hỗ trợ, giúp bác sĩ đánh giá toàn diện và đưa ra hướng theo dõi hoặc điều trị phù hợp.

4. Nội soi ổ bụng

Nội soi ổ bụng là phương pháp xâm lấn tối thiểu, thường được áp dụng khi cần chẩn đoán xác định hoặc kết hợp điều trị. Thông qua một vết rạch nhỏ ở thành bụng, bác sĩ đưa camera vào ổ bụng để quan sát trực tiếp buồng trứng và các cơ quan vùng chậu, đồng thời có thể can thiệp loại bỏ u nang nếu cần thiết.

Hướng điều trị bệnh

Bác sĩ sẽ dựa vào loại u nang, kích thước, mức độ triệu chứng, nguy cơ biến chứng cũng như độ tuổi và nhu cầu sinh sản của người bệnh để lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp. Các hướng điều trị chính hiện nay gồm:

1. Theo dõi và tái khám định kỳ

Theo dõi và tái khám định kỳ thường được áp dụng đối với các u nang lành tính, kích thước nhỏ và không gây triệu chứng rõ ràng. Bạn sẽ được hẹn tái khám bằng siêu âm sau một khoảng thời gian nhất định để đánh giá sự thay đổi về kích thước và tính chất của u nang. Hướng xử trí này giúp hạn chế can thiệp không cần thiết trong khi vẫn đảm bảo phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường.

2. Điều trị nội khoa

Điều trị nội khoa có thể được áp dụng trong một số trường hợp nhằm kiểm soát triệu chứng và hạn chế nguy cơ hình thành u nang mới. Bác sĩ có thể kê đơn các thuốc chứa hormone, chẳng hạn như thuốc tránh thai nội tiết, với mục đích ức chế rụng trứng và giúp ổn định hoạt động nội tiết của buồng trứng.

Cần lưu ý rằng thuốc nội tiết không làm tiêu biến u nang đã hình thành, nhưng có vai trò trong việc phòng ngừa u nang tái phát và hỗ trợ điều hòa chu kỳ kinh nguyệt. Việc sử dụng thuốc cần tuân thủ đúng chỉ định của bác sĩ, dựa trên tình trạng cụ thể và nhu cầu sinh sản của từng người bệnh.

3. Phẫu thuật u nang buồng trứng

Phẫu thuật được chỉ định khi u nang có kích thước lớn, tồn tại kéo dài, gây triệu chứng nặng, có nguy cơ biến chứng hoặc nghi ngờ ác tính. Sau khi đánh giá toàn diện tình trạng u nang và sức khỏe người bệnh, bác sĩ sẽ lựa chọn phương pháp phẫu thuật phù hợp nhằm đảm bảo hiệu quả điều trị và bảo tồn tối đa chức năng buồng trứng.

Các phương pháp phẫu thuật u nang thường được áp dụng bao gồm:

• Phẫu thuật nội soi: Đây là phương pháp ít xâm lấn, được ưu tiên trong đa số trường hợp u nang lành tính. Phẫu thuật nội soi giúp loại bỏ u nang với vết mổ nhỏ, ít đau, thời gian hồi phục nhanh và hạn chế tối đa tổn thương mô buồng trứng xung quanh.
• Phẫu thuật mở bụng: Phương pháp này thường được chỉ định trong những trường hợp u nang kích thước rất lớn, cấu trúc phức tạp, tiên lượng khó can thiệp qua nội soi.

Cách phòng ngừa u nang

U nang không phải lúc nào cũng có thể phòng ngừa hoàn toàn, đặc biệt với những u nang liên quan đến yếu tố sinh lý. Tuy nhiên, việc chủ động chăm sóc sức khỏe và theo dõi định kỳ giúp phát hiện sớm bất thường, từ đó giảm nguy cơ biến chứng và bảo vệ chức năng sinh sản.

Để phòng ngừa và theo dõi u nang hiệu quả, bạn nên lưu ý:

• Khám phụ khoa định kỳ 6 - 12 tháng/lần: Thăm khám phụ khoa và siêu âm định kỳ giúp phát hiện sớm u nang, ngay cả khi chưa có triệu chứng rõ ràng.
• Theo dõi chu kỳ kinh nguyệt: Bạn cần chú ý đến các thay đổi bất thường như kinh nguyệt không đều, đau bụng kéo dài hoặc lượng kinh thay đổi để chủ động đi khám sớm.
• Duy trì lối sống lành mạnh: Chế độ ăn uống cân bằng, vận động hợp lý và kiểm soát căng thẳng góp phần ổn định nội tiết, hạn chế nguy cơ hình thành u nang.
• Tuân thủ điều trị các bệnh lý phụ khoa: Bạn cần điều trị triệt để các bệnh viêm nhiễm hoặc rối loạn nội tiết, nhằm giúp giảm nguy cơ ảnh hưởng đến buồng trứng.
• Không tự ý sử dụng thuốc nội tiết: Việc dùng thuốc nội tiết cần có chỉ định của bác sĩ để tránh gây rối loạn nội tiết và ảnh hưởng đến hoạt động buồng trứng.

Bạn nên duy trì lối sống lành mạnh, giúp hạn chế nguy cơ hình thành u nang

Khi nào bạn cần đi khám bác sĩ?

Mặc dù nhiều trường hợp u nang có thể theo dõi bảo tồn, bạn không nên chủ quan khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường. Việc đi khám kịp thời giúp phát hiện sớm nguy cơ biến chứng và lựa chọn hướng xử trí phù hợp.

Bạn nên chủ động đi khám bác sĩ khi gặp một hoặc nhiều dấu hiệu sau:

• Đau bụng dưới kéo dài, đau âm ỉ hoặc đau tăng dần theo thời gian.
• Đau bụng dữ dội, đột ngột, có thể kèm buồn nôn, chóng mặt.
• Rối loạn kinh nguyệt rõ rệt, kinh nguyệt không đều, ra nhiều hoặc ít bất thường.
• Cảm giác chướng bụng, bụng to nhanh, nhanh no dù ăn ít.
• Đau khi quan hệ tình dục hoặc đau vùng chậu ảnh hưởng sinh hoạt.
• Khó tiểu, táo bón kéo dài do nghi ngờ khối u chèn ép.
• Đã được chẩn đoán u nang nhưng kích thước tăng nhanh hoặc triệu chứng nặng lên.
• Có tiền sử bệnh phụ khoa hoặc dự định mang thai, cần được theo dõi sát.

Trong trường hợp xuất hiện đau bụng dữ dội kèm choáng, sốt hoặc nghi ngờ biến chứng như xoắn hoặc vỡ u nang, bạn cần đến cơ sở y tế ngay để được xử trí kịp thời.

Kết luận

U nang buồng trứng là bệnh lý phụ khoa thường gặp và phần lớn có tính chất lành tính, có thể theo dõi bảo tồn nếu được phát hiện sớm và quản lý đúng cách. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, u nang vẫn tiềm ẩn nguy cơ biến chứng và ảnh hưởng đến sức khỏe sinh sản nếu không được theo dõi, chẩn đoán và điều trị kịp thời. Vì vậy, việc chủ động thăm khám phụ khoa định kỳ và tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ đóng vai trò quan trọng trong bảo vệ sức khỏe lâu dài của phụ nữ.

Nếu bạn đang lo lắng về các triệu chứng phụ khoa hay đã được phát hiện u nang, đừng để sự lo lắng kéo dài một mình. Đội ngũ bác sĩ chuyên khoa tại Bệnh viện Đại học Phenikaa sẵn sàng đồng hành cùng bạn - từ chẩn đoán chính xác đến xây dựng phác đồ điều trị phù hợp nhất cho từng cá nhân. Liên hệ hotline 1900 886648 để đặt lịch hẹn ngay hôm nay.