Khi cắt một bên buồng trứng, cơ thể người phụ nữ sẽ mất đi một phần chức năng sản xuất hormone và dự trữ nang noãn. Sự thay đổi này khiến nhiều người lo lắng về nguy cơ rối loạn nội tiết, giảm khả năng mang thai hoặc mãn kinh sớm. Vậy cắt một bên buồng trứng có ảnh hưởng gì không và mức độ ảnh hưởng đến sức khỏe sinh sản thực tế ra sao? Cùng tìm hiểu câu trả lời cụ thể trong bài viết dưới đây.
Vai trò của buồng trứng trong cơ thể phụ nữ
Buồng trứng là cơ quan sinh sản giữ vai trò trung tâm trong hoạt động nội tiết và khả năng sinh sản của phụ nữ. Mỗi người phụ nữ bình thường có hai buồng trứng nằm hai bên tử cung, hoạt động phối hợp nhịp nhàng theo chu kỳ kinh nguyệt. Không chỉ đơn thuần là nơi chứa trứng, buồng trứng còn tham gia điều hòa nhiều chức năng sinh lý quan trọng của toàn bộ cơ thể.
Cụ thể, buồng trứng đảm nhiệm những vai trò sau:
- Sản xuất hormone sinh dục nữ: Buồng trứng tiết ra estrogen và progesterone, hai hormone quyết định sự phát triển đặc điểm nữ giới, điều hòa chu kỳ kinh nguyệt và chuẩn bị niêm mạc tử cung cho quá trình làm tổ của phôi thai.
- Duy trì hoạt động rụng trứng hàng tháng: Mỗi chu kỳ, một nang noãn trưởng thành sẽ phóng noãn, tạo điều kiện cho sự thụ tinh nếu có tinh trùng gặp trứng. Đây là cơ chế cốt lõi của khả năng mang thai tự nhiên.
- Điều hòa trục nội tiết sinh sản: Buồng trứng phối hợp chặt chẽ với vùng dưới đồi và tuyến yên thông qua cơ chế phản hồi hormone, giúp chu kỳ kinh diễn ra ổn định và cân bằng.
- Ảnh hưởng đến sức khỏe xương và tim mạch: Estrogen có vai trò bảo vệ mật độ xương, giảm nguy cơ loãng xương và góp phần duy trì chức năng tim mạch khỏe mạnh.
- Tác động đến da, tóc và tâm trạng: Sự ổn định nội tiết từ buồng trứng giúp duy trì độ đàn hồi da, chất lượng tóc và sự ổn định cảm xúc.
Buồng trứng có vai trò quan trọng trong điều hòa trục nội tiết sinh sản
Khi nào cần cắt một bên buồng trứng?
Cắt một bên buồng trứng là quyết định điều trị được cân nhắc kỹ lưỡng dựa trên tình trạng bệnh lý, độ tuổi và nhu cầu sinh sản của người phụ nữ.
Trong thực hành lâm sàng, bác sĩ luôn ưu tiên các phương pháp bảo tồn buồng trứng nếu có thể. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, việc cắt bỏ hoàn toàn một bên buồng trứng là cần thiết nhằm loại bỏ tổn thương và phòng ngừa biến chứng nguy hiểm. Những tình huống thường được chỉ định cắt một bên buồng trứng bao gồm:
1. U nang kích thước lớn hoặc nghi ngờ ác tính
Khi u nang buồng trứng phát triển với kích thước lớn, gây chèn ép cơ quan lân cận hoặc có đặc điểm bất thường trên siêu âm (vách dày, nhiều thùy, tăng sinh mạch máu), nguy cơ ác tính cần được đặt ra. Trong trường hợp không thể bóc tách bảo tồn phần mô lành hoặc nghi ngờ ung thư, bác sĩ có thể chỉ định cắt bỏ toàn bộ buồng trứng bên tổn thương nhằm loại bỏ triệt để nguy cơ và đảm bảo an toàn lâu dài cho người bệnh.
2. Xoắn buồng trứng gây hoại tử
Xoắn buồng trứng là tình trạng cấp cứu phụ khoa khi buồng trứng bị xoay quanh cuống mạch máu, làm gián đoạn dòng máu nuôi. Nếu không được can thiệp kịp thời, mô buồng trứng sẽ thiếu oxy và tiến triển đến hoại tử. Khi buồng trứng đã mất khả năng hồi phục, việc cắt bỏ là cần thiết để ngăn ngừa nhiễm trùng, viêm phúc mạc và các biến chứng nguy hiểm khác.
Phẫu thuật được chỉ định trong trường hợp xoắn buồng trứng
3. Ung thư buồng trứng giai đoạn sớm
Ở giai đoạn sớm, khi khối u còn khu trú tại một bên và người bệnh còn trẻ, bác sĩ có thể cân nhắc cắt một bên buồng trứng để bảo tồn khả năng sinh sản. Quyết định điều trị sẽ dựa trên kết quả mô bệnh học và sinh thiết buồng trứng bên còn lại. Phương pháp này giúp kiểm soát bệnh đồng thời bảo tồn khả năng sinh sản ở phụ nữ trẻ còn nhu cầu mang thai. Tuy nhiên, quyết định điều trị phải dựa trên phân loại giai đoạn và hướng dẫn chuyên môn ung bướu.
4. Lạc nội mạc tử cung nặng
Lạc nội mạc tử cung tại buồng trứng có thể tạo thành các nang lạc nội mạc (túi chứa máu kinh tích tụ) làm biến dạng cấu trúc buồng trứng, gây đau kéo dài và ảnh hưởng đến khả năng sinh sản. Khi tổn thương lan rộng, tái phát nhiều lần hoặc không đáp ứng điều trị nội khoa, phẫu thuật cắt bỏ buồng trứng bên bệnh lý có thể được đặt ra. Mục tiêu là kiểm soát triệu chứng và ngăn biến chứng tiến triển thêm.
Cắt một bên buồng trứng tác động đến sức khỏe như thế nào?
Cắt một bên buồng trứng có thể ảnh hưởng đến nội tiết tố, chu kỳ kinh nguyệt, dự trữ buồng trứng và khả năng sinh sản. Tuy nhiên, mức độ ảnh hưởng không giống nhau ở mọi phụ nữ và phụ thuộc nhiều vào độ tuổi, tình trạng buồng trứng còn lại cũng như sức khỏe tổng thể trước phẫu thuật. Dưới đây là những ảnh hưởng bạn cần lưu ý:
1. Ảnh hưởng đến nội tiết tố
Buồng trứng là cơ quan sản xuất chính hai hormone sinh dục nữ là estrogen và progesterone. Khi cắt một bên buồng trứng, tổng khả năng sản xuất hormone của cơ thể có thể giảm trong giai đoạn đầu sau phẫu thuật.
Cơ thể phụ nữ có khả năng thích nghi đáng kể – buồng trứng còn lại dần tăng cường hoạt động để bù đắp lượng hormone thiếu hụt. Ở phụ nữ trẻ và có dự trữ buồng trứng tốt, sự thích nghi này diễn ra khá hiệu quả. Một số trường hợp có thể xuất hiện dao động nội tiết tạm thời như thay đổi tâm trạng, bốc hỏa nhẹ hoặc rối loạn giấc ngủ, nhưng đa phần sẽ ổn định sau một thời gian.
2. Ảnh hưởng đến chu kỳ kinh nguyệt
Sau phẫu thuật, chu kỳ kinh nguyệt có thể bị xáo trộn trong vài tháng đầu, do trục nội tiết sinh sản cần điều chỉnh lại. Kinh nguyệt có thể đến sớm, muộn hoặc thay đổi về lượng máu kinh. Nếu buồng trứng còn lại hoạt động bình thường, chu kỳ thường sẽ trở lại ổn định. Việc mất kinh kéo dài không phổ biến khi chỉ cắt một bên buồng trứng, trừ khi người bệnh đã có suy giảm chức năng buồng trứng trước đó.
3. Ảnh hưởng đến dự trữ buồng trứng
Dự trữ buồng trứng phản ánh số lượng nang noãn còn lại trong cơ thể. Khi cắt bỏ một bên buồng trứng, tổng số nang noãn sẽ giảm tương ứng về mặt sinh học. Điều này không đồng nghĩa với mất khả năng sinh sản ngay lập tức, nhưng có thể làm rút ngắn thời gian sinh sản, đặc biệt ở phụ nữ trên 35 tuổi. Việc theo dõi các chỉ số như AMH (Anti-Müllerian Hormone - chỉ số phản ánh trực tiếp số lượng nang noãn còn lại trong buồng trứng) có thể giúp đánh giá chính xác chức năng buồng trứng còn lại.
Cắt một bên buồng trứng sẽ làm giảm số lượng nang noãn dự trữ
4. Ảnh hưởng đến khả năng mang thai
Phụ nữ vẫn có thể mang thai tự nhiên nếu buồng trứng còn lại khỏe mạnh và vòi trứng thông suốt. Mỗi chu kỳ chỉ cần một trứng trưởng thành để có thể thụ tinh.
Tuy nhiên, do tổng số nang noãn giảm, thời gian chờ có thai có thể kéo dài hơn trong một số trường hợp. Ở những phụ nữ cần hỗ trợ sinh sản, số lượng trứng thu được có thể ít hơn so với người có đủ hai buồng trứng.
Khi nào bạn cần lo lắng?
Trong phần lớn trường hợp, phụ nữ sau khi cắt một bên buồng trứng vẫn hồi phục tốt và duy trì được chức năng nội tiết tương đối ổn định. Tuy nhiên, bạn không nên chủ quan mà cần theo dõi sát những thay đổi của cơ thể. Một số dấu hiệu dưới đây có thể cho thấy buồng trứng còn lại hoạt động không tối ưu hoặc xuất hiện vấn đề sức khỏe cần được đánh giá chuyên khoa.
1. Rối loạn kinh nguyệt kéo dài
Sau khi cắt một bên buồng trứng, kinh nguyệt có thể không đều trong vài chu kỳ đầu, do nội tiết đang điều chỉnh lại. Tuy nhiên, nếu tình trạng rối loạn kéo dài trên 6 tháng, mất kinh hoàn toàn hoặc lượng máu kinh thay đổi rõ rệt và dai dẳng, bạn cần đến thăm khám chuyên khoa. Đây có thể là dấu hiệu cho thấy buồng trứng còn lại hoạt động suy giảm hoặc trục nội tiết sinh sản chưa ổn định.
2. Dấu hiệu suy buồng trứng sớm
Các biểu hiện như bốc hỏa, đổ mồ hôi đêm, mất ngủ, khô âm đạo, giảm ham muốn hoặc thay đổi cảm xúc thất thường có thể liên quan đến suy giảm estrogen. Nếu những triệu chứng này xuất hiện ở phụ nữ dưới 40 tuổi sau phẫu thuật, cần đánh giá chức năng buồng trứng còn lại thông qua xét nghiệm nội tiết và chỉ số dự trữ buồng trứng để phát hiện sớm nguy cơ suy buồng trứng.
3. Khó thụ thai sau thời gian cố gắng
Nếu quan hệ đều đặn không tránh thai trong 12 tháng mà chưa có thai hoặc 6 tháng với phụ nữ trên 35 tuổi, bạn nên đến gặp bác sĩ để kiểm tra khả năng sinh sản. Việc cắt một bên buồng trứng làm giảm dự trữ nang noãn, vì vậy đánh giá sớm sẽ giúp xác định nguyên nhân và có kế hoạch hỗ trợ sinh sản phù hợp nếu cần.
Bạn nên đến khám bác sĩ nếu quan hệ đều đặn không tránh thai sau 12 tháng mà chưa có thai
4. Xuất hiện triệu chứng bất thường sau phẫu thuật
Đau vùng chậu kéo dài, đau tăng dần, sụt cân không rõ nguyên nhân, mệt mỏi kéo dài hoặc phát hiện khối bất thường ở bụng dưới đều là những dấu hiệu cần được kiểm tra ngay. Những biểu hiện này có thể liên quan đến biến chứng sau mổ, tái phát bệnh lý hoặc vấn đề mới phát sinh và không nên trì hoãn thăm khám.
Cách bảo vệ chức năng buồng trứng còn lại
Sau khi hiểu rõ những tác động có thể xảy ra, điều tiếp theo bạn cần làm là chủ động xây dựng kế hoạch theo dõi và chăm sóc phù hợp, nhằm duy trì chức năng của buồng trứng còn lại. Việc bảo vệ tốt buồng trứng sẽ giúp ổn định nội tiết, kéo dài thời gian sinh sản và hạn chế nguy cơ suy buồng trứng sớm. Dưới đây là những nguyên tắc quan trọng:
1. Khám phụ khoa và siêu âm định kỳ
Bạn nên khám phụ khoa định kỳ theo hướng dẫn của bác sĩ, thông thường từ 6 - 12 tháng/lần nếu sức khỏe ổn định. Việc tái khám giúp đánh giá hoạt động của buồng trứng còn lại, theo dõi hình thái và kích thước buồng trứng qua siêu âm, đồng thời phát hiện sớm u nang, lạc nội mạc tử cung hoặc các bất thường khác.
Siêu âm phụ khoa là phương pháp có giá trị cao trong việc theo dõi sau phẫu thuật. Nhờ kiểm tra định kỳ, bác sĩ có thể xử trí kịp thời nếu xuất hiện tổn thương mới, từ đó bảo vệ tốt chức năng nội tiết và khả năng sinh sản lâu dài.
Khám phụ khoa định kỳ giúp phát hiện sớm các bất thường tại buồng trứng
2. Theo dõi nội tiết và dự trữ buồng trứng
Trong trường hợp có rối loạn kinh nguyệt, dấu hiệu suy giảm nội tiết hoặc có kế hoạch sinh con, bạn nên thực hiện các xét nghiệm đánh giá chức năng buồng trứng. Các chỉ số như AMH, FSH, LH và Estradiol giúp phản ánh dự trữ nang noãn và hoạt động nội tiết. Việc kiểm tra định kỳ không chỉ giúp phát hiện sớm nguy cơ suy buồng trứng, mà còn hỗ trợ bác sĩ xây dựng kế hoạch điều trị hoặc hỗ trợ sinh sản phù hợp.
3. Duy trì lối sống lành mạnh
Lối sống ảnh hưởng trực tiếp đến tốc độ suy giảm chức năng buồng trứng. Bạn nên ưu tiên chế độ ăn giàu protein, canxi và vitamin D để bảo vệ xương. Tập thể dục ít nhất 150 phút/tuần, kiểm soát cân nặng và ngủ 7 - 8 tiếng mỗi đêm giúp ổn định nội tiết. Đồng thời, bạn cần hạn chế hút thuốc lá và rượu bia vì các yếu tố này có thể làm giảm dự trữ buồng trứng nhanh hơn.
4. Lập kế hoạch sinh sản phù hợp
Cắt một bên buồng trứng không đồng nghĩa với mất khả năng mang thai, nhưng dự trữ trứng sẽ giảm so với trước phẫu thuật. Vì vậy, nếu còn mong muốn sinh con, bạn nên trao đổi sớm với bác sĩ để được tư vấn kế hoạch sinh sản phù hợp theo độ tuổi và tình trạng buồng trứng còn lại. Tùy tình trạng, bác sĩ có thể tư vấn các phương án: theo dõi rụng trứng, hỗ trợ sinh sản, hoặc trữ đông trứng – nhằm bảo tồn cơ hội có con trong tương lai.
Kết luận
Hiểu rõ những tác động sau khi cắt một bên buồng trứng giúp phụ nữ chủ động hơn trong việc theo dõi sức khỏe và lập kế hoạch sinh sản phù hợp. Trong đa số trường hợp, nếu buồng trứng còn lại hoạt động tốt, nội tiết và khả năng mang thai vẫn có thể được duy trì ổn định. Tuy nhiên, mỗi người có cơ địa và dự trữ buồng trứng khác nhau, vì vậy việc thăm khám định kỳ và đánh giá chuyên khoa là cần thiết để phát hiện sớm những thay đổi bất thường.
Nếu bạn đang băn khoăn về chức năng buồng trứng sau phẫu thuật hoặc muốn lập kế hoạch sinh sản sớm, đội ngũ Khoa Phụ - Bệnh viện Đại học Phenikaa sẵn sàng đồng hành cùng bạn. Gọi hotline 1900 886648 để đặt lịch khám và nhận tư vấn cá nhân hóa.
